Dr.Eşref Atabey Bodrum Su Sorunu nu yazdı

YAZARIN DİĞER YAZILARI İÇİN

 https://www.bodrumguncelhaber.com/author/atabey/

 

 

 

 

 

BODRUM SU KRİZİ

 

  1. EŞREF ATABEY

Jeoloji Yüksek Mühendisi / Tıbbi Jeoloji Uzmanı / Yazar

 

Jeolojik yapısı, iklimsel değişiklik, kuraklık, insan eliyle kirlenme, aşırı su çekimi ve başka etkenler dolayısıyla Bodrum ilçesinde yüzey ve yer altı suyu rezervi sıkıntısı yaşanmaktadır. Mevcut nüfusa kaliteli su temininde zorluklar yaşanması yanında, yaz aylarında en fazla turist çeken yerlerin başında gelmesi nedeniyle nüfusu kendi nüfusunun 2-3 katına çıkmaktadır. Mevcut yatırımların yetersizliği ve yanına suların kömür ve mermer madenciliği başta olmak üzere insan eliyle kirletildiği de düşünüldüğünde kaliteli içme ve kullanma suyu temini ve suya ulaşmada giderek zorluklar yaşanmaktadır. 

BODRUM İÇME SUYU HİKAYESİ

 

Bodrum Yarımadası’nın en büyük sorunu  “Su Sorunu”dur. 

Bodrum’a eskiden deniz yolu ile su getirilmiş,

Yağmur sularını kış aylarında sarnıçlarda depo etmenin yolunu bulmuşlardır. Yaz aylarında büyük ve küçükbaş hayvanlarını bu sarnıçlardan sulamış, içme ve kullanma suyunu kuyulardan temin etmişlerdir.

1970’li yıllardan sonra Bodrum beklenmeyen bir yapılaşma ve nüfus baskısı ile karşı karşıya kalmıştır.

Yer altı su kaynaklarına bakılmış, yeterli kaynak bulunamamış,

Bafa Gölüne bakılmış, su içindeki mineraller ve gölü besleyen Büyük Menderes Nehri’nin gün geçtikçe sanayi atıkları ile kirleniyor olmasından ötürü vazgeçilmiş,

Deniz suyu arıtılması bölge suyunun tuzluluğu nedeniyle atık ve işletme maliyeti çok yüksek bulunmuş.

 

Sonunda “Dalaman Çayı”ndan Bodrum içme ve kullanma suyunun getirilmesine, yap işlet modeliyle ihale edilmesine, karar verilmiş.

Bu arada beş belediye daha Yalı, Bitez, Ortakent-Yahşi, Gümüşlük ve Göltürkbükü kurulmuştur. 

1999 yılında mevcut Bodrum Belediye başkanı ihaleyi yeni yönetime bırakmış. Yeni Belediye başkanı ve Belediye Meclisi, dolarla su satın almanın riskli olduğunu, bu yükün altından Bodrum halkının ve belediyelerin kalkamayacağı düşünülerek, Bodrum suyunun Devlet tarafından getirilmesi gerektiği gerekçesi ile ihale iptal edilmiş ve Dalaman Çayı’ndan su getirilme işi son bulmuştur.

Bodrum içme ve kullanma suyu konusunda Bakanlar Kurulu tarafından DSİ görevlendirilmiş. Bodruma su temini,

 6 milyon m3/yıl Geyik Barajı,

 9 Milyon m3/yıl Mumcular Barajı,

 4 Milyon m3/yıl Milas Çamköy yer altı sularından, olmak üzere toplam 19 milyon m3/yıl olarak tespit edilmiştir.

Proje; üç ana kaynaktan temin edilecek suyun Mumcularda bulunan içme ve kullanma suyu arıtma tesisinde arıtılmasını, arıtılan suyu ise, tüm yarımadaya yapılacak ara depolara hiç pompa kullanmadan cazibeyle verebilmek için Güvercinlikte yapılacak ana depoya basılmasını öngörmektedir.

Söz konusu projeye göre Güvercinlikteki ana depodan Torba kavşağına gelen arıtılmış su kuzey ve güney ana hattı olarak ikiye ayrılmakta, kuzey hattı Gündoğan-Yalıkavak-Gümüşlük üzerinden Kadıkalesi’ne varmaktadır (Ülküm, 2017).

 

Güney hattı ise Torbadan sonra Bodrum merkezi besleyerek Turgutreis ve oradan da Kadıkalesi’nde kuzey hattıyla birleşmektedir. Bir hatta Torbadan Yalı beldesine ulaşmaktadır.  Su basıldıktan sonra 2019 yılı sonu itibariyle 677 kez borular patlamış.

Büyük Şehir kurulması ile birlikte Muğla ilinin su sorunu artık Büyükşehir Belediyesine ait. Sorunlar nedeniyle Belediye (MUSKİ) Devlet Su İşlerinden (DSİ) hattı teslim almadığı bilinmektedir. 

 

BODRUM İÇME VE KULLANMA SUYU KRİZİ

 

Belediyeler bireylere günde 25 litre, ayda 6000 litre su temin etmek zorundadır.

2020 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemine göre  Bodrum’un nüfusu 175.435 kişi, 

Yaz aylarında 1.5-2, hatta 3 milyona ulaştığı belirtilmekte. 

Su ihtiyacı en az olan 20 litre üzerinden hesaplamayla nüfusa göre 175.435 kişi x 20 litre = 3.508.700 gün/litre

    Yazın nüfusu 2.000.000 kişi varsayarsak x 20 litre = 40 milyon gün/litreye ulaşmaktadır.

    İçme-kullanma suyundan başka, yüzme havuzlu, bahçeli, bahçesi peyzajlı otelleri, villaların da yüzme havuzlarını doldurmak isteyecekleri; bahçelerini sulamak isteyecekleri düşünüldüğünde, su ihtiyacı gün geçtikçe daha da artacaktır.

 

NÜFUSUN KONTROL ALTINA ALINMAMASI HALİNDE SU İHTİYAÇLARI

 

2025 yılında     32,64   milyon m3/yıl 

2040 yılında     52,33    milyon m3/yıl 

2050 yılında     70,11    milyon m3/yıl 

2100 yılında     312,23    milyon m3/yıl 

BODRUM SU KRİZİ NEDENLERİ

 

Jeolojik yapının (kayaç türünün) su tutma kapasitesinin zayıf olması,

    Mevcut su kaynaklarının (yeraltı ve yerüstü) aşırı nüfus nedeniyle ihtiyaçlara cevap verememesi, 

    Yer altı suyunun aşırı çekimi nedeniyle tuzlu su girişiminin iç kesimlere taşınması, 

    Tarım topraklarının turizm sektörü tarafından istila edilerek, otel, tatil köyleri, ikinci konut ve diğer yapılaşmalar nedeniyle tahrip edilmesi, 

    Orman ve tabiatın, tarihi alanların tahrip edilmesi, 

    Başta kömür santrallari olmak üzere madencilik faaliyetleridir.

 

Kaçak inşaat atıkları ve atık suyun denize deşarj edilmesi nedeniyle oluşan çevre kirliliği problemleri, 

    Atıksu debilerine göre projelendirilmiş arıtma tesislerinin tam verimli çalışamaması.

    Su depoları ve isale hatlarındaki muhtemel su kaçakları,

    Tarımsal sulama,

    Suyun bilinçsiz kullanımı,

    Yer üstü ve yer altı sularının insan eliyle kirletilmesi,

    Yağışların azalması,

    Doğa olayları

    İklim değişikliği

Bodrum su krizi nedenlerindendir.

 

1986 yılında kurulan Mumcular barajının su seviyesi 2017 Ağustos ayında %6 oranına düşmüş. 

 

İlçenin tamamını besleyen Geyik Barajı’ndaki su oranı 2018’de %16 olarak çok kritik seviyelere gerilemiş.

 

BODRUM JEOLOJİK YAPISI ve YER ALTI SUYU İLİŞKİSİ

 

Bodrum çevresinde, Paleozoyik 539-251 milyon yıl arası yaşlı şist ve mermer,  Mesozoyik Jura, Kretasa 251-199 milyon yıl arası yaşlı rekristalize kireçtaşları,  Üst Kretase 65 milyon yıl yaşlı ultrabazik kayaçlar;  Bodrum Yarımadası ucunda Senozoyik-Neojen 23-1.8 milyon yıl arası yaşlı kireçtaşı, kiltaşı, andezit, tüf ile ova olan Kuvaterner 1.8 milyon yıl ile günümüz yaşlı alüvyon kaya birimleri bulunur.

 

Kireçtaşları geçirimli bir yapıya sahip olup, denize en yakın bölgelerde yer alır.  Geçirimsiz tabakalar iç kesimlerde bulunmaktadır. Bu oluşum nedeni ile geçirimli bir yapısı olan karbonatlı kayaçlar, aldıkları suyu hemen denize boşaltmaktadır. 

 

Kaya birimlerinden kireçtaşı, mermer olanlar erimeli, karstik kaya akiferlerdir. 

İçinde suyun biriktiği ve akabildiği geçirgen kayaç kütlesine akifer denir. 

    Gözenekli ve geçirgen yapıda olan kireçtaşı, silt, çakıl ve kum içerir. 

Erimeli, karstik kaya birimlerindeki yer altı suyu genellikle kaynaklar şeklinde yüzeye çıkar. Ofiyolitik, gnays, şist, kuvarsit ve volkanik kayalar erimesiz, kaya ortam akifer özelliği gösterirler. 

    Sedimanter kaya birimleri içindeki marn, kiltaşı düzeyleri geçirimsiz, kaya ortam akiferler, kırıntılı düzeyler ile alüvyonlar geçirimli, taneli ortam akiferlerdir. 

    Alüvyon alanlarda yer altı suyu, kuyular ile çıkarılmaktadır. 

Sedimanter kaya birimleri içindeki marn, kiltaşı düzeyleri geçirimsiz, kaya ortam akiferlerdir.

    Paleozoyik yaşlı mermerler, Mesozoyik yaşlı kireçtaşları, Senozoyik yaşlı birimlerin kumlu-çakıllı seviyeleri ile Kuvaterner yaşlı alüvyonun kumlu çakıllı seviyelerinde açılan kuyular genelde içme, sulama, turizm ve sanayide kullanılmaktadır. 

 

Yer altındaki sular: Kayaların çatlak, kırık ve oyuklarında, zeminlerin ise taneler arasındaki boşluklarında bulunmaktadır. 

    Yağış: 400 mm/yıl altında ise yer altı suları da düşük olur.

     Yıllık yağış: 1000 mm/yıl üzerinde yer altı suyu miktarları yüksek değerlerde olur.

Marmaris, Fethiye, Alanya, Didim, Kuşadası gibi ülkemizin önde gelen tatil ve turizm merkezlerinde olduğu üzere Bodrum’da da, deniz suyu girişiminden kaynaklanan kirlilikten söz edebiliriz.

    Deniz suyu ile kirletilen bir akiferin (tatlı su veren zemin), tekrar tatlı su verebilmesi için: 1000 yıla gereksinme vardır. 

Bir alanda çekilen su miktarı yağışla beslenmeden fazla olduğu takdirde, yer altı suyunun bitmesi kaçınılmaz bir sonuç olmaktadır. 

    Bu nedenle bir bölgede açılacak sondaj kuyularının veya yer altı suyu işletilecek alanların belirlenmesi konusunda yapılacak çalışmaların mutlaka bilimsel bir yönü veya değeri olmalıdır. 

    Bir bölgedeki mevcut rezerv ve emniyetli kullanım hesapları yapılmadan, suya bağlı işletmelerin, endüstri merkezlerinin veya peyzaj amacıyla bilinçsizce yapılan tarımsal çalışmaların, yer altı suyunun tükenmesine ve kurutulmasına en büyük nedendir.

MEVCUT DURUM

 

Milas Çamköy kuyularından yılda 5 milyon m3

Mumcular Barajından yılda 5 milyon m3

Milas Geyik Barajı’ndan yılda 5 milyon m3

Bodrum Yarımadası çeşitli yerlerinden yılda 5 milyon m3

Bodrum civarından yılda 2 milyon m3 olmak üzere

Toplam 22 milyon m3 su alınması planlanmış. 

Yerli ve turist nüfusa göre bölgenin nüfus projeksiyonları 2100 yılına kadar yapılmış ve içme-kullanma suyu ihtiyacı bu nüfusa göre belirlenmiştir. 

 

Muhtemelen “Bodrum Yarımadası Acil İçme Suyu Projesi”, kapsamında, DSİ tarafından temin edilecek su kaynakları ve bu kaynaklardan alınacak su miktarları değişmeyeceği hesabıyla;

 

2025 yılında su ihtiyacı açığı 10,640 x10 üzeri 6 m3/yıl, 

2030 yılında su ihtiyacı açığı 16,490 x10 üzeri 6 m3/yıl, 

2035 yılında su ihtiyacı açığı 23,000 x10 üzeri 6 m3/yıl olacaktır (Bakış, 2010).

 

Havzadaki su kuyularından 3 bin dönüm tarım arazisi de sulanmaktadır. 

 

Milas Çamköy bölgesinde MUSKİ 8 

AKFEN (Güllük) 3  

Milas-Bodrum Havalimanı 3  

Sulama amaçlı 5  

Karacahisar-Su çıkan Mevkii’nde 2 kuyu ve 1 kaynak bulunduğunu belirten Muğla Büyükşehir Belediyesi MUSKİ yetkilileri, Çamköy, İkizköy, Karacahisar arasındaki bölgede yapılacak her türlü maden üretiminin yer altı sularını etkileyeceğini belirtmişlerdir.  

 

Mumcular Ovası’ndaki kuyulardan 2014 ve 2015 yılları Temmuz, Ağustos aylarında su çekimlerinin en fazla olduğu aylardır.

 

Çamköy Havzasında kuyulardan 2015 yılında Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos aylarında su çekimleri 2014 yılına göre 2 kat fazla olmuştur.

 

BODRUM İÇME-KULLANMA SUYU HAKKINDA CİMER BAŞVURUSU VE CEVABI

 

3.10.2019 tarihinde, ‘’Bodrum ilçesinin içme ve kullanma suyu temin edilen akarsuları, barajları, göl, göletlerinin adları ve yerleri, içme ve kullanma suyu potansiyeli ve rezerv durumları, 2018 ve 2019 yılında yer üstü ve yer altından çekilen su miktarları, derin sondaj su kuyusu sayısı ve kapasiteleri,  Bodrum içme ve kullanma suyunun kimyasal parametre değerleri, içme suyu arıtma tesisi adları ve yerleri hakkında bilgi verilebilmesini’’ talep etmiştim.

 

16.12.2019 tarihli cevabı yazıda ‘’Proje ile Bodrum yarımadasında yer alan Bodrum merkez, Turgutreis, Yalıkavak, Ortakent Bitez, Göltürkbükü, Gündoğan, Gümüşlük, Konacık ve Yalı Mahallelerine içme ve kullanma suyu temin edilmiş olan isale hatları ve toplam 80.000 m3/gün kapasiteli Güvercinlik İçme suyu Arıtma Tesisinden (1. kademesi 40.000 m³/gün, 2. kademesi 40.000 m³/gün) oluşmaktadır. Birinci kısım isale hattı, arıtma tesisinden başlayarak tüm yarımadayı dolaşan 145.675 uzunluğunda dağıtım hattını, ikinci kısım isale hattı ise, arıtma tesisi ile hamsu kaynağı olan Çamköy  kuyuları ile Geyik Barajı-Yeniköy Termik Santrali arasındaki isale hattına 26.854 m uzunluğunda bağlantı hatlarını kapsamaktadır. Geyik Barajı’ndan 5 hm³/yıl ve Çamköy YAS’dan 4,72 hm³/yıl alınacak içmesuyu, 1. kademe arıtma tesisi yapımı ile 2025 yılına, 2. kademe arıtma tesisi yapımı ile de 2040 yılına kadar yarımadanın içme ve kullanma suyu ihtiyacını karşılayacaktır’’  denilmektedir.

 

BODRUM SU KALİTESİ

 

Bodrum Batı Akdeniz Havzası, Milas-Bodrum Alt Havzası içinde yer almaktadır.

 

Bodrum merkez içme suyu analiz değerleri: pH 7,5, elektriksel iletkenliği 1018 µS/cm, tuzluluk 0,478, klor 180 mg/l, sülfat 53 mg/l, kalsiyum bikarbonatlı bir sudur. Elektrik iletkenliğinin yüksek olması dolayısıyla içilemez niteliktedir.

Yalıkavak içme suyu analiz değerleri: pH 7,7, elektriksel iletkenliği 882 µS/cm, klor 85,4 mg/l, sülfat 79,3 mg/l, kalsiyum bikarbonatlı bir sudur. Elektrik iletkenliğinin yüksek olması dolayısıyla içilemez niteliktedir.

 

YER ALTI SUYU KAYNAKLARI VE KAYAÇ İLİŞKİSİ

 

    Bodrum ilçesinde kaya birimlerinden kireçtaşı, mermer olanlar erimeli, karstik kaya akiferlerdir. İçinde suyun biriktiği ve akabildiği geçirgen kayaç kütlesine akifer denir. 

    Bu kaya birimlerindeki yer altı suyu genellikle kaynaklar şeklinde yüzeye çıkmaktadır. Ofiyolitik, gnays, şist, kuvarsit ve volkanik kayalar erimesiz, kaya ortam akifer özelliği gösterirler. Sedimanter kaya birimleri içindeki marn, kiltaşı düzeyleri geçirimsiz, kaya ortam akiferler, kırıntılı düzeyler ile alüvyonlar geçirimli, taneli ortam akiferlerdir. Alüvyonlarda yer altı suyu kuyularla çıkarılmaktadır

Volkanik ve gölsel sedimanter türü kayaçlardan beslenen kaynak ve kuyu suları arsenik içermekte, suyun sülfat, klorür, tuzluluk, elektrik iletkenliği yüksek olabilmektedir.

 

Bodrum’a içme suyu sağlayan yer altı suyu kaynaklarının bulunduğu Milas Havzası’nda Miyosen-Pliyosen yaşındaki gölsel ortama ait kaya birimleri bünyelerinde yer yer kömür vardır.

 

LİNYİT KÖMÜRÜNDE ARSENİK

 

Milas’daki kömürlerden

Ekizköy’de 16 ppm

Sekköy’de 17 ppm 

Çakıralan’da 23 ppm 

Alatepe kömürlerinde ise 10 ppm arsenik vardır.

Kömürlerdeki arsenik, kuyu sularına bulaşmakta ve suda arsenik derişiminin artmasına yol açabilmektedir. 

 

Bodrum’a su sağlayan Milas havzasında Hüsamlar, Yeniköy-Sekköy linyit kömürü madenciliği yer altı su kaynakları için en büyük tehdit oluşturmakta ve suyun doğa kaynaklı kirlenme nedeni olmaktadır.

 

BEN (Balkan Endemik Nefropatisi)

    Bodruma içme suyu sağlayan, Milas Havzasındaki kömürlü kaya birimlerinde açılacak içme suyu amaçlı kuyu sularında: Balkan Endemik Nefropatisi (bir çeşit böbrek hastalığı) nedeni olabilmektedir.

 

SU HAVZALARINDAKİ BAŞLICA KİRLETİCİLER

 

-Evsel atık su kirliliği, 

-Tarımsal faaliyetler (sulu tarım, zeytincilik), 

-Sanayi, 

-Kara balıkçılığı (tarla balıkçılığı) 

-Alabalık çiftlikleri, 

-Mermer ocakları, 

-Fosseptik çıkış suları. 

 

Bodrum-Milas alt havzasında arazi kullanımı kaynaklı yayılı toplam Nitrat yükü dağılımı yılda 573 ton, yayılı fosfat yükü dağılımı yılda 16 tondur.

 

    Gübre kullanımı kaynaklı yayılı toplam Nitrat yükü dağılımı yılda 322 ton, yayılı fosfat yükü dağılımı yılda 25 tondur (Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü, 2016).

 

Hayvancılık kaynaklı yayılı toplam Nitrat yükü dağılımı yılda 388 ton, yayılı fosfat yükü dağılımı yılda 33 tondur (Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü, 2016).

 

BODRUM İÇME SUYU ARITMA TESİSLERİ

 

Güvercinlik İçme suyu Arıtma Tesisi 

 

Bodrum, Bitez, Konacık, Ortakent, Turgutreis, Yalıkavak, Gündoğan, Göltürkbükü, Gümüşlük ve Yalı) yerleşim yerinin içme, kullanma ve endüstri suyu ihtiyacını temin etmektedir.

Ham su; Geyik Barajı ile Çamköy yer altı sularından gelmektedir.

 

Mumcular İçme Suyu Arıtma Tesisi 

 

Ham su kaynağı Mumcular barajı. 

12 sondaj kuyusundan desteklenen su ile Bodrum’a içme ve kullanma suyu sağlanmaktadır. 

 

ATIKSU ARITMA TESİSLERİ

 

Bodrum’da; İçmeler, Konacak, Gümbet, Bitez, Ortakent, Yalıkavak, Gümüşlük, Gündoğan,  Göltürkbükü, Güvercinlik ve Mumcular atık su arıtma tesisleri bulunmaktadır.

 

BODRUM SU AYAK İZİ

 

Mal ve hizmetlerin üretiminde kullanılan su miktarlarını hesaplamak ve su ihtiyacına göre projeler geliştirerek su krizine önlem alabilmek için Bodrum’un su ayak izini de öğrenmek gerekiyor.

 

Önce su ayak izi tanımına bir bakalım.

 

    Su ayak izi

     Bireyin ya da toplumun tükettiği malların ve hizmetlerin üretimi için kullanılan ya da üreticinin mal ve hizmet üretimi için kullandığı toplam temiz su kaynaklarının miktarı anlamına gelmektedir. Yeşil, mavi ve gri diye üç tür su ayak izi tanımlanmıştır.

 

    Yeşil su ayak izi

 

     Bir malın üretiminde kullanılan toplam yağmur suyudur. 

 

    Mavi su ayak izi

 

     Bir malı üretmek için ihtiyaç duyulan yüzey ve yer altı tatlı su kaynaklarının toplam hacmi için kullanılır.

 

    Gri su ayak izi

 

     Kirlenmiş suyu ifade eder, kirliliğe yönelik bir göstergedir.

 

Bodrum mavi su ayak izi (kentsel)

15.773.208 m3/yıl

 

Bodrum gri su ayak izi

224.040.484 m3/yıl olarak hesaplanmıştır (GEKA, 2017).

 

Alt havzalardaki kentsel su ayak izleri

Mavi su ayak izi (kentsel): 19.539.278 m3/yıl

Gri su ayak izi: 354.312.500 m3/yıl hesaplanmış (GEKA, 2017).

 

Hayvancılık su ayak izi

Mavi su ayak izi: 260.855 m3/yıl

Gri su ayak izi: 21.962.533 m3/yıl hesaplanmıştır (GEKA, 2017).

 

Tarımsal su ayak izi

Yeşil su ayak izi: 85.215.567

Mavi su ayak izi: 12.025.237 m3/yıl

Gri su ayak izi: 4.495.822 m3/yıl hesaplanmıştır (GEKA, 2017).

 

BODRUM İÇME VE KULLANMA SUYU TEMİNİ

 

Kısa ve orta vadede

 

Milas yakınlarındaki su kaynaklarından temin edilmesi ekonomik bakımından daha uygundur.

 

Uzun vadede

 

Dalaman-Akköprü Barajı ve Namnam Çayı’ndan temin edilebilir.

 

İleri aşamada

 

Deniz suyunun arıtılması gerekebilir.

 

BODRUM YARIMADASI’NA SU SAĞLAYACAK KOMŞU HAVZALARDAKİ SU KAYNAKLARININ DURUMU 

1- İhtiyaç suyunun Bodrum dışından taşınması, 

-Suların boru hatları, kapalı mecra kanalları, kemerler gibi çeşitli vasıtalarla taşınması,

– Suyun Seyhan, Ceyhan veya Manavgat suyu gibi kaynaklardan deniz tankerleri, gemilerle taşınması, 

– Herhangi bir bölgeden karayolu veya demiryolu araçlarıyla taşınması, 

-Deniz yoluyla balonlarla su taşınması, 

2- Deniz suyunun arıtılması, 

3- Acı suların (yakında kaynağı var ise) arıtılması, 

4- Atık suların yeniden kullanımı, 

ANCAK, BU ALTERNATİFLERİN TAMAMI EKONOMİK DEĞİLDİR.

 

BODRUM YARIMADASININ ÇEVRESİNDE YA DA UZAĞINDA BULUNAN BAŞLICA SU KAYNAKLARI BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

 

Karaova ve Milas Havzaları: Kullanılmaktadır.

Ören Havzası:  Yıllık 52,75 milyon m3 su potansiyeli (Metroplan, 1998) 

Namnam Havzası: Yıllık 324 milyon m3 su potansiyeli (Metroplan, 1998) 

Dalaman Havzası: Yıllık 1442 milyon m3 su potansiyeli vardır.

 

BODRUM YARIMADASI’NA, KISA MESAFEDE BULUNAN SU KAYNAKLARI

 

Bodrum Yarımadası’nda çok sayıda dere bulunmaktadır. Bu derelerin drenaj alanlarının küçük olması ve bölgenin jeolojik yapısının su tutmayan kayaçlarla örtülü olması nedeni ile sürekli bir debi akışına sahip değildir.

 

BODRUM YARIMADASI’NA, ORTA MESAFEDE BULUNAN SU KAYNAKLARI

Karaova ve Milas Havzalarıdır.

 

BODRUM YARIMADASI’NA, UZAK MESAFEDE BULUNAN SU KAYNAKLARI

Ören, Namnam ve Dalaman Havzalarıdır.

 

Su ihtiyacını baraj, akarsu ve yer altı suyu gibi tatlı su kaynaklarından karşılanması;

 

Jeolojik formasyonların akifer için uygun olmayışı, dolayısıyla yer üstü ve yer altı suyu rezervlerinin yeterli olmayışı, 

-İklimsel değişimler, 

-Buharlaşma  ve kuraklık, 

-Suyun kirlenmesi, 

-Ormansızlaştırma ve erozyon, 

-Aşırı yer altı suyu pompalanması, 

-Tarımsal sulama ve endüstriyel kullanım nedenleri göz önüne alındığında bu olanaksız görünmektedir. 

Bu durumda tek çare ya namnam ve Akköprü kaynakları ya da, deniz suyunun arıtılarak, içme ve kullanma suyu ihtiyacının karşılanması olacaktır. 

 

DENİZ SUYU ARITIMI

 

    Suudi Arabistan, Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Libya, Japonya, Katar, İspanya, İtalya, Mısır, Ürdün, İsrail ve İran başta olmak üzere  Dünyada 120 ülke deniz suyu arıtımı yapmaktadır.

Türkiye’de ilk kez  2010 yılından beri Balıkesir Avşa Adası deniz suyunu arıtma tesisinden içme suyu temin edilmektedir.

    Su kaynağına deniz suyu karışması, kış aylarında 3 bine kadar düşen nüfusun yazın 100 bine ulaşması üzerine bu yola başvurulmuştur.

 

BODRUM SU KRİZİ İÇİN ÖNLEMLER

 

Suyun yönetimi ve tasarrufu

Anaokulundan başlayarak su tasarruf alışkanlığı eğitimi verilmelidir.

 

Suyun kademeli fiyatlandırılması

 

-Havuzlu villa, otel, golf sahaları, turizm endüstrisi çok fazla su tüketmektedir. Bunlar farklı fiyatlandırılmalı.

-Özelleştirme kapsamında olan yerlerde, su kaynağı kullanımdan dolayı ruhsatlandırmada havza kullanım payı alınmalıdır.

Su kamu hizmetidir. Özelleştirilemez. Hesap verebilir bir kuruluş tarafından kar’a dayalı olmayan bir ilkeye dayanmalıdır.

Su hizmeti almanın 3 yolu:

1-Hane ve işyeri başına tek fiyat

2-Kullanılan suyun hacmine göre fiyatlandırma

3- İki kademeli olarak kullanılan suyun hacmine göre fiyatlandırarak, daha az tüketenden az, daha fazla tüketenden daha fazla ücret almaktır.

4-Sanayi tesisleri, tarımsal faaliyetler, turizm işletmelerine özel, bazı fiyat düzenlemeleri yapılabilir.

Suya duyarlı kentsel tasarım,

-Su tasarrufuna elverişli banyo ve tuvalet, musluk malzemeleri kullanmak

 

Yağmur suyu hasadı yapmak

 

-Binaları yağmur suyu hasadına uygun inşa etmek,

Yağmur suyunun binaların çatılarından ya da zeminden toplanması,

Oluk sistemi ile iletiminin sağlanması,

Yağmur suyu deposunda biriktirilmesi,

Arıtılarak bina içine iletilmesidir.

Bu sular yeşil alanların sulanmasında, tuvaletlerde, araba yıkanması gibi birçok amaç için kullanılabilir.

-Suyun kirletici unsurlarını gidermek,

-İsale hattındaki su kaçaklarını önlemek,

-Yer üstü barajları yerine yer altı barajları inşa etmek,

-Ağaçlandırmaya önem vermek,

-Ormanların korunması,

-Su kaynaklarını olumsuz etkileyen madencilik faaliyetlerinde doğayı korumak, kamu yararı, hukuk ve şeffaflık ilkesine uymak,

-Tarımsal faaliyetlerde, gübre ve tarımsal ilaç kullanımını kontrol altına almak,

-Suya erişim hakkını sağlamak 

(100 m ve 5 dakika normal, 1 km ve 30 dakika erişim su hakkı ihlalidir)

Bodrum su krizi riskine yol açan sayılan nedenler ortadan kaldırılmalı, gerekli önlemler alınmalıdır. 

Su yönetimi sağlıklı yapılmalı,

Su temini yöntemlerinden yağmur suyu hasadı yapılmalı,

Hidropaneller kullanılmalı,

Su tasarrufu yapılmalıdır.

 

Muğla ili su krizi Eşref Atabey-YouTube kanalı

Video linki: https://youtu.be/zG0jgQzziYA

 

11.11.2020

 

KAYNAKLAR

Atabey, E. 2018. Türkiye su fakiri olma yolunda ilerliyor. Herkese Bilim Teknoloji D. 14.9.2018. S:129.

Atabey, E. 2018. Suyun Hikayesi. 615s. Asi Kitap: 65, Araştırma: 45,1. Baskı. İstanbul.

Atabey, E. 2013. Muğla Tıbbi Jeolojik Unsurları ve Halk Sağlığı. Muğla Bel. Kültür Yay.13.

Atabey, E. 2019. Muğla ili su potansiyeli ve su krizi (https://www.bodrumguncelhaber.com/mugla-ili-su-potansiyeli-ve-su-krizi/).

Atabey, E. 2019. Bodrum ve Çeşme’de su krizi: Bodrum ve Çeşme’ye su temini için deniz suyunun arıtılması kaçınılmaz (https://www.bodrumguncelhaber.com/bodrum-ve-cesmeye-su-temini-icin-deniz-suyunun-aritilmasi-kacinilmaz/).

Atabey, E. 2018. Muğla ili su kaynakları-potansiyeli-kalitesi ve alınacak önlemler (https://www.bodrumguncelhaber.com/mugla-ili-su-kaynaklari-potansiyeli-kalitesi-ve-alinacak-onlemler/).

Bakış, R. 2010.  Bodrum Yarımadası’nda turizmin su kaynakları üzerindeki etkisi ve içme-kullanma suyu problemi. 

GEKA. 2017.Muğla su ayak izi.https://www.bodrumgundem.com/2017/08/21/bodrumun-su-hikayesimehmet-ulkum-yazdi/

https://www.birgun.net/haber/komur-sahalari-su-kaynaklarina-kadar-ulasti-bodrum-a-komur-madeni-tehdidi-266934

https://www.milasonder.com/haber/metin-ergundan-camkoy-yeralti-sulari-hakkinda-soru-onergesi/47357

Muğla İl Çevre Durum Raporu. 2018. Muğla Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü. 

T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. 2016. Batı Akdeniz Havzası kirlilik önleme eylem planı. 

http://www.dsi.gov.tr

http://www2.dsi.gov.tr/bolge/dsi21/mugla.htm

MTA. 2009. Türkiye Yer Altı kaynakları (illere göre). Yerbilimleri ve Kültür Serisi-5, ISBN: 975-605-4075-32-4. Ankara.

MTA. 2010. Türkiye Linyit Envanteri. Envanter Serisi-202, ISBN: 975-605-4075-76-8. Ankara.

Tuncalı, E., Çiftçi, B., Yavuz, N., Toprak, S., Köker, A., Gencer, Z., Ayçık, H. ve  Şahin, N., 2002. Türkiye Tersiyer kömürlerinin kimyasal ve teknolojik özellikleri, MTA yayınları, 401s. Ankara.

Ülküm, M. 2017. Bodrum’un su hikayesi-http://www.habermilas.com/haber/50563/bodrumu-bekleyen-tehlike-susuzluk.html

 

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

x

Check Also

VÜCUDUMUZDAKİ TAŞLAR: BÖBREK VE MESANE TAŞLARI

VÜCUDUMUZDAKİ TAŞLAR: BÖBREK VE MESANE TAŞLAR (Tıbbi Jeolojik açıdan bakış)     EŞREF ...