RÜZGAR TÜRBİNLERİNİN KUŞLARA ETKİSİ

 

DR. EŞREF ATABEY

Jeoloji Yüksek Mühendisi / Tıbbi Jeoloji Uzmanı / Yazar

 

Rüzgar enerjisi; doğal ve tükenmez, fosil enerji kaynaklarındaki gibi çevre kirliliği yaratmayan, karbondioksit emisyonunu azaltan enerji kaynağı olarak görülmektedir. Geleneksel elektrik güç kaynaklarının aksine rüzgar enerjisi; partiküller, metan, cıva, kükürt dioksit ve azot oksitler gibi kirleticiler içermez. Madencilik veya sondaj için yakıt gerektirmez. İşletme sırasında milyarlarca metreküp su tüketilmez ve minimum miktarda atık üretilir. Sürdürülebilir enerjiye yönelik dünya çapında talep arttıkça, her yıl binlerce rüzgar türbini kuruluyor. 

 

Rüzgar enerji santrallarinin olumlu yönü bulunduğu gibi, arazi kullanım alanı, gürültü, kuşlara ve yarasalara zararları, elektromanyetik alan etkisi, görüntü ve estetik etki, bal arıları ve arıcılığa olumsuz etkileri vardır [1, 2, 3].  

 

Önceki yazımda rüzgar türbinlerinin bal arılarına ve arıcılığa etkilerinden bahsettim. Bu yazımda kuşlar ve yarasalara etkilerinden bahsedeceğim. 

Rüzgar türbinleri

 

Rüzgar türbini genellikle kule, kanatlar, rotor, dişli kutusu, jeneratör (alternatör), elektrik-elektronik elemanlardan oluşur. Kule uzunluğu 120 metre ve kanat uzunluğu 80 metreyi buluyor. Böylece, türbinlerin toplam uzunluğu 200 metreye ulaşıyor. Çoğu rüzgar türbini 2 veya 3 adet pervane kanadına sahiptir. Rotor tarafından dakikada 30 ile 60 arası dönüş yapacak şekilde düşük hızların oluşturulmasını sağlar.

 

 

Rüzgar türbinlerinin kuşlara zararı nasıl oluyor?

 

Rüzgar enerji santrali/rüzgar türbinlerinin kuşlar ve yarasalara etkileri üzerine yapılmış uluslararası birçok araştırma bulunmaktadır. Genel görüş, rüzgar türbinleri pervanelerine takılma ve çarpmayla tehlike altında olan canlıların kuşlar olduğu,  türbinlerin çalışması sırasında pervanelerine çarpmayla kuş ölümleri olduğu vakalarıya ilişkindir.

Rüzgar türbinlerinden kuş ölümlerinin nedeni türbin kanat yapılarından kaynaklanmaktadır. Üç adet olan kanatlar 10 ile 200 metre uzunlukları arasında değişmektedir. Çeşitlerine göre kanatlar dakikada ortalama 15 tur atabilmektedir. Bu dönüş esnasında kuşlar kanatlara çarpmaktadırlar. 

 

Rüzgar türbinleri saniyede 80 metre bir hızla dönen ve en az 30 metre yükseklikte uçları olan devasa kanatlara sahiptir. Bu da onu tehlikeli kılan özelliğidir. Kuşlar, bu bıçakların oluşturduğu akım yoluna uçarak korkunç bir şekilde ölürler. Bu durumdan en çok etkilenen ötücü kuşlardır ve yaklaşık yüzde 10’u yırtıcı kuşlardan oluşur. Rüzgar türbinleri; 

Altın ve kel kartallar, 

Oyuk baykuşlar, 

Kızıl kuyruklu ve Swainson’ın şahinleri, 

Peregrine ve kır şahinleri, 

Amerikan kerkenezleri, 

Beyaz kuyruklu uçurtmalar gibi tehdit altında ve koruma değeri yüksek olan kuş türlerinin ölümüne sebep olabiliyor. Özellikle şahinler ve kartallar gibi büyük yırtıcıların ölümleri ekosistemi olumsuz etkiliyor [4, 5, 6]. 

 

RES kurulacak alanda yaşayan kuş türlerinin habitatlarının (yaşam alanlarının) inşaat faaliyetleri

sonucunda kaybedilmesi, parçalanması, kısmen zarar görmesi ya da değişmesidir [7, 8]. Kayalık alanlarda yuvalanan ve beslenen bazı kuş türlerinin habitat değiştikten sonra bu alanları beslenme ve yuvalanma için kullanabilmektedir. Türbinler için tepe ve dağ sırtları tercih edilmekte ve bu durum zaten dar bir alana itilmiş yaban hayvanlarının yaşam alanlarını tehdit etmektedir. 

 

Türbinlerin inşaatı ya da işletilmesi sırasında ortaya çıkan gürültü, görüntü veya benzeri rahatsız edici faktörler nedeniyle kuşların bölgeyi terk etmesi ve beslenme ve yuvalama alanlarını kaybetmeleri olarak tanımlanabilir [9, 8].   

 

Yerli veya göç eden ya da bölgede kısa süreli kullanım için uçan bir bireyin türbin kanadı, direği, platform etrafındaki çit ve benzeri yapılar veya saha içerisindeki diğer tesis yapılarına çarparak zarar görmesi ya da ölmesidir [10, 8].

 

Kuşlar tarafından tünemek ve yuvalanmak maksadıyla kullanılan enerji nakil hatları ve direklerinin yine kuş popülasyonu üzerinde olumsuz etkileri bilinmektedir.

 

Tüzgar türbinleri, kurulum aşamasında göç yollarına paralel değil de dik olarak konumlandırılan özelliklede sayıca fazla ve birbirine yakın kurulmakta, göç geçişi sırasında kuş sürülerinin önüne bir set gibi dizilirler. Bu durum özellikle dar geçiş koridorlarında yüksek risk teşkil etmektedir. Bazı kuş sürüleri bu engelle karşılaştığında türbin çevresinden dolanmayı, kimi doğrudan türbinlerin arasından ya da üzerinden geçme ki buda çarpışma riskini arttırmaktadır. Bazı kuşlar ise ürkerek geri dönme ya da göç rotasını değiştirme eğilimindedirler.

 

 

 

‘’Rüzgar Çiftlikleri: Milyonlarca Kuş, Yarasa ve Böcek İçin Endüstriyel Ölüm bölgeleri’’ adlı makalede; rüzgar türbinlerinin kuş, kartal, yarasa ve arıları ve böcekleri öldürdüğünden bahsetmektedir.

Bilim insanlarının kuşların ve yarasaların rüzgar türbinleri tarafından öldürüldüğünü bildiklerini, kuşların genellikle bir bıçağa çarparak öldürüldüğünü söylemektedirler.

 

Hindistan Bilim Enstitüsü tarafından, Hindistan’ın Ghats bölgesinde rüzgar türbinlerinin etkileri incelenmiştir. Rüzgar türbinlerinin bulunduğu bölgedeki yırtıcı kuş sayısının, diğer bölgelere oranla dört kat azaldığı gözlemlenmiştir. Bu durum yırtıcı kuşlar için kötü bir durumken, leş yiyenler için sevindiricidir. Araştırma yapılan bölgede, besin zincirinde gerçekleşen olumsuz değişimeler gözlenmiştir. Azalan yırtıcı kuş tür ve sayısına karşın, kertenkele sayısında artış görülmüştür. Rüzgar türbinleri kertenkeleler için birer koruyucu etki göstererek, kaçmadan yaşayacakları bir ortam hazırlamışlardır. Fakat kertenkeleler de kendi avlarını hızlıca tüketmiş ve dramatik bir değişim meydana gelmiştir [11]. 

 

Danimarka’da yapılan bir araştırmada, rüzgar türbinleri sebebiyle yıllık ortalama 20.000 civarında kuş ölümünün gerçekleştiği belirlenmiştir. Ayrıca avlanma sebebiyle 1.500.000 adet, enerji hatlarına çarparak yaklaşık 1.000.000 adet, trafikte ise yaklaşık 2.000.000 kuşun her yıl öldüğü tespit edilmiştir [12, 13]. 

 

Uçları 300 km/s’in üzerinde hareket eden 50-80 m bıçaklar, her yıl milyonlarca kuşu ve yarasayı kolayca dilimlediği belirtilmektedir.

 

Ötücü kuş Dupont tarla kuşunun rüzgâr çiftliklerinin bulunduğu nüfusta yıllık ortalama %21’lik bir düşüş yaşandığı, bu tesislerin olmadığı benzer nüfuslardan yaklaşık dört kat daha yüksek olduğu (yıllık ortalama %5,8 düşüş) ortaya konmuştur [14].  

 

Kuş göç yolları üzerinde rüzgar türbinleri tehlikesi

 

İlkbahar ve sonbahar göç dönemlerinde İstanbul ve Çanakkale boğazları, Arhavi-Borçka (Artvin) ile Belen (Hatay) bölgeleri süzülen kuşlardan leylekler, pelikanlar ve yırtıcılar gibi görece iri kuşlar açısından en önemli göç alanlarıdır. Ötücü kuşlar ise geniş alanları kapsayan cephe göçü yaparlar.  Kuş göç yolları açısından önemli üç ana göç yolu tespit edilmiş olsa da geniş kapsamlı yeterince araştırma yapılmamış olması nedeni ile alternatif birçok tali yolunda bulunuyor olması muhtemeldir [15, 16].  Türkiye üzerinden geçen göç yolları aşağıdaki haritalar üzerinden belirtilmiştir. 

 

 

Sonbaharda kuzeyden güneye göç etmekte olan kuşlar Türkiye’ye İstanbul Boğazı ve Borçka üzerinden giriş yaparlar ve sonra Anadolu’ya yayılırlar. Sonra Belen Geçidi ile Hatay üzerinde birleşirler, Akdeniz kıyılarını takip ederek Suriye ve İsrail üzerinden Afrika’ya giderler. İlkbaharda ise bunun tersi gerçekleşir [15, 16].  Özellikle leylekler ve arı kuşları bu göç yollarını kullanır. Haritalarda gösterilen kuş göç yolları çizgileri kesin sınırları değildir. 

Türkiye’deki ana göç yollarından biri; kuzeyde Avrupa üzerinden Trakya Bölgesi, Marmara Denizi, İstanbul Boğazı ve tüm Marmara Bölgesi’ni içerisine alacak şekilde gösterildiği üzere Anadolu’ya girer ve Hatay üzerinden Afrika’ya uzanmaktadır [16, 17].  

 

 

 

 

Türkiye’de Rüzgar Elektrik Santrallerinden 48 tanesi önemli kuş göç yollarının olduğu alanlarda bulunmaktadır. Rüzgar türbinleri pervanelerine takılma ve çarpmayla tehlike altında olan canlılar kuşlardır.  

 

RES’lerin kuş göç alanları üzerinde bulunması da çok ayrı ve Uluslararası ölçekte sorunlara sebep olacak kapsamdadır. Orman alanlarında, sulak alanlarda yaşayan kuşların (yarasalar dahil) RES’lerden olumsuz etkilenmesi; orman içinde olduğu kadar, çevredeki tarım alanları ile zeytinlik ve meyveliklerde de zararlı böceklerin artmasına neden olmaktadır [18].

 

‘’Mevsimlere bağlı olarak kuzey ve güneydeki sulak alanlar arasında bazı kuşlar Türkiye üzerinden göç etmektedirler. Gerçekte kuşlar bu kadar uzun mesafeleri kanat çırparak değil, süzülerek uçarlar. Süzülerek uçma olayı hava hareketlerine bağlı olduğu için daha geniş bir alanı kapsar. Kuzeyden gelen bir leylek sürüsü rüzgarın esme yönüne bağlı olarak geniş alanın herhangi bir bölümünde süzülebilir’’ [18, 19].

 

‘’Göçmen kuşlar göç süresinde sadece kanat güçleri ile uçmazlar. Uzun mesafe uçuşlarına güçleri yetmez. Yükselen sıcak hava kütlesi ile dönerek yükselirler. Sonra da yüksekten aşağıya doğru süzülürler. Süzülme alanı göç oklarının gösterdiği gibi dar değildir. Havanın akışına (rüzgar yönlerine) göre kuşların süzülme alanı da genişler. Özellikle leylekler, kartallar ve doğanlar gibi yırtıcı kuşlar ile ördekler ve kazlar süzülme alanlarından geçerler. Bu sebeple RES yapmak bu kuşları kıyıma uğratmak anlamına gelir’’[18, 19].

 

RES’ler nedeniyle kuşların göç veya günlük uçuş yollarını değiştirmesidir. Süzülerek uçan kuşların türbinlerle çarpışma ihtimalleri ve türbinlerinde kuşlara bariyer etkisi gösterme durumu söz konusudur. 

 

Kuş göçleri genellikle 300 ile 1000 m arası yükseklikte yoğun olmakla birlikte daha yükseklerde göç eden kuşlar da vardır. Ama yine de rüzgar enerji santrallerinin kurulduğu bölgelerin göç yolları üzerinde olmaması en iyi çözüm yolu olarak görülmektedir [12, 13]. 

 

 

 

Rüzgar türbinlerinin yarasalara zararları nasıl oluyor?

 

Kuşlardan yedi kat daha hızlı ölen yarasalar, hareket eden bıçakların hava basıncının düşmesine neden olarak akciğerlerindeki kan damarlarını patlatmasıyla ölüyor.

 

‘’Rüzgar türbinleri toplu yarasa ölümlerinde de önde gelen nedenlerden biridir. Yılda 888.000 yarasanın ölümüne sebep olduğu tespit edilmiştir.Yarasalar pek çok insan tarafından sevilmese de gezegenin ekosistemlerinde önemli bir rol oynar. Havadaki memeliler yalnızca böcek sürülerini tüketmekle kalmaz, aynı zamanda çiçeklerin tozlaşmasında ve yağmur ormanlarını canlandırmak için tohumların dağıtılmasında da etkilidir. [4, 5, 6].

Kuzey Amerika’da türbinlerden etkilenen yarasa türlerinin yaklaşık yüzde 75’ini ağaç yarasaları oluşturur. Yaşlı yarasa türü popülasyonu rüzgar türbinlerinden kaynaklanan ölümler nedeniyle yok olma riski altındadır. Büyük kuşlar gibi, yarasalar da düşük üreme potansiyeline sahip uzun ömürlü memelilerdir. Popülasyonlarını sürdürmek için yüksek yetişkin sayısının olması gerekir. Rüzgar türbinlerindeki yarasaların ölümleri, önümüzdeki 50 yıl içinde ağlayan yarasa popülasyonunu yüzde 90’a kadar azaltabilir’’[4, 5, 6]. 

 

Yarasaların rüzgar türbinlerine yönelme nedenini saptamak amacıyla yapılan araştırmalarda kesin olmamakla birlikte bu nedenler şöyle sıralanmıştır [20].

• İşitsel hareket (sese yönelme)
• Elektromanyetik alan (yön duygusunun kaybolması)
• Isı etkisi
• Tünekleme/geceleme için
• Doğrusal koridor (sırt üstüne kurulan çiftlikler mesafe kat etmek için iyi bir seçenek olabilir)
• Çiftleşme (göç yolu üzerindeki yüksek bir alan olması nedeniyle yönelme).

 

Yarasa ölümlerını arttıran faktörler 

 

Dünyada RES sahalarında yapılan çalışmalarda yarasaların ölümüne sebep olan faktörler 4 gruba ayrılmıştır [21, 22].

• RES sahası ve türbinlerden kaynaklı faktörler 
• Yarasaların yıllık döngüleri ve ekolojik özelliklerinden kaynaklı faktörler 
• RES işletmesinin izin süreçlerinden kaynaklı faktörler 
• Uzman donanımı ve yaklaşımından kaynaklı faktörler 

 

RES sahası ve türbinlerden kaynaklı faktörler 

 

Bunlar; 

• Rüzgar hızının 6 m/s ‘den az olması, 
• Türbin pervanesinden kaynaklanan ani basınç azalması, 
• Türbinin bulunduğu alanın şartları (orman içi veya kenarı, mağaraya yakınlığı), 
• Türbinin böcek çekici özelliği (motor sıcaklığından dolayı ve beyaz renkte olması), 
• Türbinin ürettiği sesin yarasanın yön bulma yeteneğini bozabilmesi, 
• Türbin kulesinin yarasalara yuva olma özelliği taşıyabilmesi, 
• Türbinlere yerleştirilen ışıkların yarasayı çekebilme özelliğidir [21, 22]. 

 

RES sahasından kaynaklı yarasa ölümlerini arttıran faktörler 

 

• Türbin noktalarındaki sürekli ve yüksek ışıklandırma yapılması, 
• Şalt sahasının türbin kümelerinin yakınında ve merkezinde olması 
• Türbin noktasının orman sınırına mesafesinin 200 m’den daha yakın olması 
• Türbin temelinin bir kot farklı oluşturacak şekilde yerleştirilmesi 
• Türbin yakınlarına yerleşim yeri, ağaçlandırma gibi yarasa çekici özellikte yapıların yerleştirilmesi [21, 22].

 

Rüzgar enerji santrallerinde yarasalardan kaynaklı ölümleri arttıran faktörler 

 

Bunlar şekilde olmaktadır.

• Yarasaların hareket halindeki pervaneleri belirlemekte zorlanması, 
• Ağustos-Eylül ayları arasında yarasaların aktivitesinin artması 
• Bazı yarasa türlerinin (Pipistrellus, Hypsugo ve Myotis sp.) yavaş ve fazla manevra yaparak uçma özelliğine sahip olmasıdır [21, 22].

 

Yarasalar Dünya ekosistemlerinde önemli bir rol oynamaktadır. Yarasalar, gece böceklerinin ve yırtıcılarının tarımsal alanlardaki etkinliğini azaltmaktadır. Aynı zamanda insanlara hastalık ileten böceklerin kontrolüne de katkıda bulunmaktadırlar 21, [23]. 

 

Amerika Birleşik Devletleri’nde rüzgar enerjisi tesislerinin yol açtığı yarasa ölümünü tahmin eden üç farklı çalışma, her yıl 196.000 ila 880.000 arasında yarasanın öldürüldüğü sonucunu bildirmiştir [21, [23].

 

Amerika Birleşik Devletleri Altamot Pass Rüzgar Çiftliği ve kuş ölümleri

 

Kuzey Kaliforniya’da bulunan Altamont Pass Rüzgar Çiftliği ölüm oranlarındaki payından dolayı kuş katili unvanına sahiptir. Altamont Geçidi iki ana sebepten dolayı diğer çiftliklerden farklıdır:

• Türbin konumu
• Türbin tasarımı

Kaliforniya’daki Altamont Pass enerji çiftliğinde 4.000’den fazla rüzgar türbini bulunmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri’ndeki ilk rüzgar çiftliklerinden biridir ve 20 yıllık türbinleri buna göre güncelliğini yitirmiştir. Tasarımları uzun zamandan beri kaderine terk edilmiştir. Küçük yüzey alanına sahip kafes işi kanatları enerji üretimi için verimli olmaktan ve kuşlar için güvenli olmaktan uzaktır. Kafes yapısı büyük kuşları kendine çekerek tünek ortamı sağlar. Yırtıcı kuşlar gibi büyük kuşlar bıçaklara çekilir ve sonuç olarak türbinle çarpışma ihtimali artar [4, 5, 6].  

 

 

Diğer tasarım sorunu kanatların düşük yüzey alanıdır. Daha az yüzey alanı, kanatların elektrik üreten türbinleri döndürmek için daha hızlı dönmesi gerektiği anlamına gelir . Bıçaklar ne kadar hızlı dönerse, yanlarında uçan kuşlar için o kadar tehlikelidir. Kendini bıçakların yakınında bulan bir kuşun, bu kadar hızlı dönerken bunu başarması pek olası değildir [4, 5, 6].  

 

Bu sebeplerin yanında Altamont Geçidi elektrik santrali, büyük kuşlar için büyük bir göç yolunun tam ortasında yer alır. Bölge aynı zamanda dünyanın en büyük altın kartal popülasyonuna da ev sahipliği yapmaktadır.

 

İnsan teknolojilerinin ve yapılarının etkisi

 

Rüzgar gücünün kuş ve yarasa popülasyonları üzerindeki etkisi, diğer insan kaynaklı ölümlerin kaynaklarına kıyasla nispeten küçüktür. Çok sayıda araştırma, çok daha fazla kuş ölümünün Amerika Birleşik Devletleri’nde binalarla (676 milyon), taşıtlarla (214 milyon) ve elektrik hatlarıyla (32 milyon) çarpışmalardan kaynaklandığını göstermektedir. Bununla birlikte, rüzgar türbinleri tarafından öldürülen kuşların tarihsel olarak rüzgarla ilgili olmayan kaynaklar tarafından öldürülen kızılgerdan ve serçelerden daha yüksek koruma değerine sahip olduğu dikkate alınmalıdır [4, 5, 6]. 

 

İnsan yapımı teknoloji ve yapı	Amerika Birleşik Devletleri’nde İnsan yapımı etkenlere bağlı olarak yıllık kuş ölüm sayısı  [4, 5, 6]
Enerji iletim hatları	130-170 milyon arası
Bina pencereleri	100 milyon arası
Zirai ilaçlar	70 milyon arası
Otomobiller	60-80 milyon arası
İletişim kuleleri	40-50 milyon arası
Rüzgar türbinleri	10-40 milyon arası

 

Öneriler

 

• Türbinler kurulmadan önce yöre halkı, faaliyetin tanımı ve önemi, bölgenin  seçilme nedenleri, çevresel açıdan alınacak önlemler konularda bilgilendirilmeli, görüş ve önerileri, halkın onayı yani sosyal onay alınmalıdır. Ayrıca ÇED raporunun hazırlanması sırasında söz konusu öneriler değerlendirilmelidir. 

 

• RES yatırımlarının ekonomik olması yanında aynı zamanda ekolojik temelli olması gerekir. Rüzgarın estiği her yere santral yapılır diye bir şey olamaz. 

 

• Doğal sit koruma, tarımsal alanlar, yerleşim bölgeleri, meralar, fauna ve flora bakımından önemli alanlara mesafeler yasal bilimsel sınırlamalarla korunmalıdır. 

 

• Ruzgar enerji santrali kurulacak alanda ön değerlendirme yapılırken; arazinin kuşların göç yollarında, sit alanlarında ve milli parklarda olmamasına dikkat edilmelidir.

 

• RES’ler kurulmadan ve tesis yapıldıktan sonra gözlemin en az 2 yıl süreyle yapılmasının gerekliliği vurgulanmıştır.

 

• Kuşlar ve yarasalar gibi ekosistemin önemli parçaları olan canlıların rüzgar türbinleri vasıtasıyla ölümlerini önleyebilmek amacıyla ses ve ışık uyarıcıları modifikasyonlarını içeren bir prototip tasarlandığı, imal edildiği ve sunulduğu belirtilmektedir [22].

 

• Ses cihazları ile kuşların bölgeden uzaklaştırılması ve türbinlerin konumlarının değiştirilmesi gibi bir takım denemeler yapılıyor. Eğer bu çözümler etkili olmazsa, türbinlerin çevresinde dengesiz bir ekosistem bizi bekliyor [11].

 

• ‘’RES sahalarında Şalt sahasının türbin kümelerinden en az 1 km uzakta ve mümkünse daha düşük kotta olacak şekilde planlamak.

 

• Türbinlerin orman sınırına en az 200 m mesafede yer almasını sağlamak. 

 

• Türbin yerleri kazıldığında türbine 200 m mesafede üzerinde sık ağaç yapısı olan bir tepe bulunmamasını sağlamak.

 

• Türbin yapılarında gece daimi ışıklandırmadan kaçınmak. 

 

• Türbin konumlarını göl, bataklık dere, sulak alan, sazlık düzlüklere 5 km mesafeden daha fazla yaklaştırmaktan kaçınmak 

 

• İlgili türbin veya türbinlere yarasa kovucu sistemleri kurularak % 50 ye varan bir uzaklaştırma başarısı elde edilebilir [22].

 

• Sahaya 5 km yakın ve daha düşük kotta bir alana basit bir sulak ve sazlık alan oluşturularak yarasalar için alternatif ilgi çekici bir beslenme alanı yaratılabilir. Bu durumda yarasalar yüksek rüzgarlı alanı değil bu yeni beslenme alanını tercih edecektir. 

 

• Risk tespit edilen türbin veya türbinlerde sadece riskin tespit edildiği aylarda, sadece geceleri ve sadece rüzgar hızının 6 m/s altında olduğu zamanlarda türbin elektrik üretme başlangıç hızını 5 m/s başlayacak şekilde ayarlanabilir. Bu düzenleme yarasa ölümlerinde %60-90 oranında bir azalma sağlarken yatırımcıya %0,8-1 oranında bir kayba mal olacaktır’’ [22]. 

 

• RES Alanları 10MW altında da ÇED sürecine tabi tutulmalı ve halkın bu sürece katılımı mutlaka sağlanmalıdır. 

 

• RES sahaları arıcılık, tarım, zeytincilik ve koşnili kızılçam ormanları konusunda ciddi incelemelerden geçirilmelidir. 

 

• T. C. Tarım ve Orman Bakanlığı ile T. C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kuş ve yarasa populasyonuna etkileşim konusunda görüş bildirmelidir

 

• Sağlıklı araştırma ve inceleme, fizibilite çalışmaları yapılmadan, rüzgar esen her tepeye ve dağların sırtlarına RES kurulursa, kuş ve yarasa popülasyonunun zarar görmesinden sorumlu RES’ler görülebilir. 

 

Yazı ilgili kaynaklardan derlenmiştir. Ayrıca 23.12.2022 tarihinde https://www.temizmekan.com/ruzgar-turbinlerinin-kuslara-ve-yarasalara-etkisi/

İnternet portalında yayımlanmıştır. Bir sonraki yazıda, rüzgar türbinlerinin gürültü etkisinden bahsedeceğim.

 

Kaynaklar

 

[1] Eşref Atabey. 2022. Milas-Karpuzlu İlçeleri Beşbüyük Dağı Rüzgar Enerji Santrali – RES çevresel etkileri. (https://www.bodrumguncelhaber.com/milas-karpuzlu-ilceleri-besbuyuk-dagi-ruzgar-enerji-santrali-res-cevresel-etkileri/)

[2]Eşref Atabey. 2022. Kemaliye, Arapgir, Divriği, Arguvan İlçeleri Sarıçiçek Yaylasında planlanan rüzgar enerji santrali (https://www.temizmekan.com/kemaliye-arapgir-divrigi-arguvan-ilceleri-saricicek-yaylasinda-planlanan-resler/)

[3] Eşref Atabey. 2022.Rüzgar türbinlerinin bal arıları ve arıcılığa etkileri-https://www.temizmekan.com/ruzgar-turbinlerinin-bal-arilari-ve-ariciliga-etkileri/

[4] www.science.howstuffworks.com 

[5]www.www.evwind.es

[6]https://www.ceyrekmuhendis.com/ruzgar-turbinlerinin-kus-ve-yarasa-olumlerindeki-rolu/ 

[7]  Drewitt, A. L. ve Langston, R. H.2006. “Assessing the impacts of wind farms on birds”, Ibis, 148, 29-42.

[8]  Bekir Kabasakal1 ve Ali Erdoğan1. 2019. Rüzgar enerji santrallerinin kuşlara etkileri ve çözüm önerileri. YEKSEM 2019. TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası Antalya Şubesi.

[9]  Rees, E. C. 2012. “Impacts of wind farms on swans and geese: a review”, Wildfowl, 62,62, 37-72.

[10]  Marques, A. T., Santos, C. D., Hanssen, F., Muñoz, A. R., Onrubia, A., Wikelski, M., ve Silva, J. P. 2019. “Wind turbines cause functional habitat loss for migratory soaring birds”,Journal of Animal Ecology.

[11] Ekrem Kuşan. 2018. https://www.bilim.org/ruzgar-turbinleri-yirtici-bir-tur-gibi-kuslari-olduruyor/Rüzgâr türbinleri yırtıcı bir tür gibi kuşları öldürüyor 

[12] Özkaya M. G.2008. Variyenli H. İ., Ucar, S., Rüzgar Enerjisinden Elektrik Enerjisi Üretimi ve Kayseri İli İçin Çevresel Etkilerinin Değerlendirilmesi, Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Fen Bilimleri Dergisi, cilt 29, sayı 1, s.1-20.

[13] M. C. Şenel ve E. Koç, 2017. Rüzgâr Türbinlerinde Çevresel Etkilerin Değerlendirilmesi. Rüzgar Enerjisi, 10-14.

[14]  Julia Gómez-Catasús,Vicente Garza ve Juan Traba. 2018. Wind farms affect the occurrence, abundance and population trends of small passerine birds: The case of the Dupont’s lark. Journal of Applied Ecology.

[15]  Özbahar, İ. ve Gül, R. (2011). Hatay-Ziyaret Tepesi Rüzgâr Santralleri Bölgesinin Ornitolojik Değerlendirilmesi. 45. 

[16]  Yılmaz Öztemel. 2021. Kuş Göç Yolları Üzerinde Bulunan Rüzgar Enerji Santrallerinin (Res) Kuş Populasyonu Üzerine Etkileri. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Biyoloji Yüksek Lisans Programı 2021-Yl-075  Yüksek Lisans Tezi.

[17]  Kiziroğlu, İ. (2011). Hatay-Samandağ’da İşletmedeki Rüzgar Enerji Türbinlerine Ek Olarak İnşası Planlanan Yeni Rüzgar Türbinlerinin Yörede Yaşayan ve Göçen Kuş Türlerine Etkileri Ornitolojik Değerlendirme Raporu.

[18] M. Doğan Kantarcı. 2015. “Rüzgar Enerji Santrallarının (RES) ekolojik etkileri üzerine değerlendirmeler”, İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Toprak İlmi ve Ekoloji Anabilim dalı, 6. Ulusal Hava Kirliliği ve Kontrolü Sempozyumu, 7-9 Ekim 2015, İzmir s.563-564.

[19] Akın Yakan. 2021. Rüzgar Enerji Santrallerinin Çevre Üzerinde Etkileri ve Hukuki Değerlendirmesi

(https://akinyakan.av.tr/ruzgar-enerji-santrallerinin-cevre-uzerinde-etkileri-ve-hukuki-degerlendirmesi/)

[20]https://www.elektrikport.com/makale-detay/ruzgar-turbinleri-ve-yarasa-olumleri/18585#ad-image-0 

[21] Arnett E.B. ve Baerwald E.F.2013. “Impacts of wind energy development on bats: implications for conservation In: Adams, R.A., Pedersen, S.C. (Eds.), Bat Evolution, Ecology, and Conservation”, Springer Science Business Media, New York, NY, 435-456.

[22]Tarkan Yorulmaz. 2019.  Yarasalar ve Resler Özelinde Yatırımın Ve Çevrenin Sürdürülebilir Dengesi Nasıl Sağlanabilir? 5. İzmir Rüzgâr Sempozyumu, 130-138.

[23] Reiskind M.H. ve Wund M.A.2009. “Experimental assessment of the impacts of northern long-eared bats on ovipositing Culex (Diptera: Culicidae) mosquitoes”, J. Med. Entomol, 46: 1037-1044. 

[24] Gürbüz, E. Y., Altıntaş, A., Sürücü, B., ve Tuncer A. D., 2021.“Rüzgar türbinlerinin yaban hayatına etkilerinin incelenmesi”, Politeknik Dergisi, 24(3): 953-962.