MUĞLA İLİ SU SORUNU
DR. EŞREF ATABEY
Jeoloji Yüksek Mühendisi / Tıbbi Jeoloji Uzmanı / Yazar
Jeolojik yapısı dolayısıyla Muğla ilinin kuzey bölümünde kalan yerleşim yerlerindeki Menteşe, Milas, Marmaris, Datça, Bodrum, Yatağan ve Kavaklıdere’de yüzey ve yer altı suyu rezervi sıkıntısı yaşanmaktadır. Mevcut nüfusa kaliteli su temininde zorluklar yaşanması yanında, yaz aylarında en fazla turist çeken yerlerin başında gelmesi dolayısıyla Fethiye, Bodrum, Datça, Marmaris gibi turizm ilçelerinin nüfusu kendi nüfusunun 2-3 katına çıkmaktadır. Mevcut yatırımların yetersizliği ve yanına suların insan eliyle kirletildiği de düşünüldüğünde kaliteli içme ve kullanma suyu temini ve suya ulaşmada giderek zorluklar yaşanmaktadır.
MUĞLA İÇME VE KULLANMA SUYU İHTİYACI
Belediyeler bireylere günde 25 litre, ayda 6000 litre su temin etmek zorundadır.
2020 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemine göre Muğla ili nüfusu 983.142 kişi,
Yaz aylarında bu sayının ikiye üçe katlandığı belirtilmektedir.
Su ihtiyacı en az 25 litre üzerinden hesaplamayla nüfusa göre 983.142 kişi x 25 litre = 24.578.550 gün/litre
Yaz aylarında Muğla ili genelindeki nüfusu 4.000.000 kişi varsayarsak x 25 litre = 100 milyon gün/litre suya ihtiyaç vardır.
İçme-kullanma suyundan başka, yüzme havuzlu, bahçeli, bahçesi peyzajlı otelleri, villaların da yüzme havuzlarını doldurmak isteyecekleri; bahçelerini sulamak isteyecekleri düşünüldüğünde, su ihtiyacı gün geçtikçe daha da artacaktır.
İlçelerin 2020 yılı ADNKS nüfuslarına göre;
İlçe Nüfusu Kişi gün/litre Toplam gün/litre su ihtiyacı
Bodrum 175.435 x 25 = 4.385.875 gün/litre
Fethiye 162.686 x 25 = 4.067.150 gün/litre
Milas 141.107 x 25 = 3.527.675 gün/litre
Menteşe 115.059 x 25 = 2.876.475 gün/litre
Marmaris 94.749 x 25 = 2.368.725 gün/litre
Seydikemer 61.653 x 25 = 1.541.325 gün/litre
Ortaca 50.027 x 25 = 1.250.675 gün/litre
Yatağan 44.879 x 25 = 1.121.975 gün/litre
Dalaman 42.024 x 25 = 1.025.600 gün/litre
Köyceğiz 36.926 x 25 = 923.150 gün/litre
Ula 25.402 x 25 = 635.050 gün/litre
Datça 22.403 x 25 = 560.075 gün/litre
Kavaklıdere 10.792 x 25 = 269.800 gün/litre
olmak üzere Muğla ilinde Toplam 24.578.550 gün/litre su ihtiyacı vardır.
MUĞLA İLİ SU SORUNU NEDENLERİ
Özellikle ilin kuzey bölümünün jeolojik yapısının (kayaç türünün) su tutma kapasitesinin zayıf olması,
Mevcut su kaynaklarının (yer altı ve yer üstü) aşırı nüfus nedeniyle ihtiyaçlara cevap verememesi,
Yer altı suyunun aşırı çekimi nedeniyle tuzlu su girişiminin iç kesimlere taşınması,
Tarım topraklarının turizm sektörü tarafından istila edilerek, otel, tatil köyleri, ikinci konut ve diğer yapılaşmalar nedeniyle tahrip edilmesi,
Orman ve tabiatın tahrip edilmesi,
Milas ve Yatağan ilçe sınırları içinde başta kömür santrallari olmak üzere madencilik faaliyetleri,
Kaçak inşaat atıkları ve atık suyun denize deşarj edilmesi nedeniyle oluşan çevre kirliliği problemleri,
Atıksu debilerine göre projelendirilmiş arıtma tesislerinin tam verimli çalışamaması.
Su depoları ve isale hatlarındaki muhtemel su kaçakları,
Tarımsal sulama,
Suyun bilinçsiz kullanımı,
Yer üstü ve yer altı sularının insan eliyle kirletilmesi,
Yağışların azalması,
Doğa olayları
İklim değişikliği
Muğla su sorunu nedenlerindendir.
MUĞLA İLİ SU POTANSİYELİ
Muğla ili Türkiye akarsu havzalarına göre haritada 8 no ile gösterilen Batı Akdeniz Havzası ile 7 no ile gösterilen Büyük Menderes Havzası içinde kalmaktadır. İlin toplam su potansiyeli 6.912 hm3/yıl’dır.
Şekil 1- Muğla ili su havzaları.
YER ÜSTÜ SUYU KAYNAKLARI
Muğla ili yer üstü suyu toplam ortalama akım 6.500 hm3/yıldır. Dalaman Çayı 2.400 hm3/yıl, Eşen Çayı 1.800 hm3/yıl, diğer akarsular 2.300 hm3/yıldır.
AKARSULAR
Dalaman, Eşen (Kocaçay), Kargıcık ve Namnam, Dipsiz, Sarıçay, Kargı, Akçay, Çine ve Tersakan Çayı ile Karaçulha ve Kocaderedir.
BARAJLAR
Akköprü, Mumcular, Geyik, Marmaris, Bayır, Akgedik, Gökpınar, Derince, Seki ve Girme Barajları. Bunlardan Milas ilçesindeki Mumcular, Geyik, Akgedik ve Gökpınar ile Marmaris ve Datça barajları içme suyu amaçlı kullanılmaktadır.
GÖLLER
Köyceğiz, Hacat, Bafa, Denizcik, Sülündür ve Koca Göldür.
GÖLETLER
Gökpınar, Kazan, Kozlar, Arpacık, Kozağaç, Ula, Çamlıbel, Çayboyu, Çıtlık, Kadıköy, Kayacık, Yaylaköy, Şerefköy, Kavaklıdere, Sekiköy, Çamlıyurt, Çukurköy, Ortaköy ve Akarcadere Göletleridir.
MUĞLA İLİ JEOLOJİSİ /KAYAÇ TÜRÜ DAĞILIMI
Muğla ili Toros Dağları batı ucu bölümünde yer alır. İlin neredeyse tamamı karbonat kayaçlarından oluşur. İlin kuzeyinde Triyas-Jura 251-145.5 milyon yıl arası yaşlı şist, kuvarsit ve mermer kayaçlarını, Paleozoyik 359-251 milyon yıl arası yaşlı metagranit kayaları, Paleozoyik mermerler, Jura-Kretase mermer kayaları ile Üst Kretase 65 milyon yıl yaşlı ofiyolitik kayaçlar dağılım gösterir.
Fethiye ile Seydikemer doğusu, Datça batısı, Marmaris güneybatı ucunda Jura-Kretase karbonat kayalar vardır.
İlde, Eosen 55.8-33.9 milyon yıl arası yaşlı kırıntlılı kayaçları, Miyosen-Pliyosen 23-1.8 milyon yıl arası yaşlı kırıntılı ve karbonat kayalarını, Kuvaterner 1.8 milyon yıl ile Günümüz arası yaşlı Dalaman, Ortaca, Köyceğiz, Eşen, Milas, Yatağan ve Muğla Merkez Ovalarında yüzeyleyen alüvyon kaya birimini yüzeylenir. Datça Yarımadası’nın ucu ile Bodrum Yarımadası’nın ucunda volkanik kayalar vardır.
Şekil 2- Muğla ili jeoloji haritası (MTA, 2009).
YER ALTI SUYU KAYNAKLARI VE KAYAÇ İLİŞKİSİ
Muğla ili yer altı suyu potansiyeli (ildeki toplam emniyetli rezerv) 412 hm3/yıldır.
Kaya birimlerinden kireçtaşı, mermer olanlar erimeli ve karstik kaya akiferlerdir.
İçinde suyun biriktiği ve akabildiği geçirgen kayaç kütlesine akifer denir.
Gözenekli ve geçirgen yapıda olan kayaç türleri kireçtaşı, silt, çakıl ve kum içerir.
Erimeli, karstik kaya birimlerindeki yer altı suyu genellikle kaynaklar şeklinde yüzeye çıkar. Ofiyolitik, gnays, şist, kuvarsit ve volkanik kayalar erimesiz, kaya ortam akifer özelliği gösterirler.
Sedimanter kaya birimleri içindeki marn, kiltaşı düzeyleri geçirimsiz, kaya ortam akiferler, kırıntılı düzeyler ile alüvyonlar geçirimli, taneli ortam akiferlerdir.
Alüvyon alanlarda yer altı suyu, kuyular vasıtasıyla çıkarılmaktadır.
Paleozoyik yaşlı mermerler, Mesozoyik yaşlı kireçtaşları, Senozoyik yaşlı birimlerin kumlu-çakıllı seviyeleri ile Kuvaterner yaşlı alüvyonun kumlu çakıllı seviyelerinde açılan kuyular genelde içme, sulama, turizm ve sanayide kullanılmaktadır.
Yer altındaki sular: Kayaların çatlak, kırık ve oyuklarında, zeminlerin ise taneler arasındaki boşluklarında bulunmaktadır.
Yağış: 400 mm/yıl altında ise yer altı suları da düşüktür.
Yıllık yağış: 1000 mm/yıl üzerinde ise yer altı suyu miktarları yüksek olmaktadır.
Bodrum, Marmaris, Fethiye gibi ülkemizin önde gelen tatil ve turizm merkezlerinde deniz suyu girişiminden kaynaklanan kirlilikten söz edebiliriz.
Deniz suyu ile kirletilen bir akiferin (tatlı su veren zemin), tekrar tatlı su verebilmesi için: 1000 yıla gereksinme vardır.
Bir alanda çekilen su miktarı yağışla beslenmeden fazla olduğu takdirde, yer altı suyunun bitmesi kaçınılmaz bir sonuç olmaktadır.
Bu nedenle bir bölgede açılacak sondaj kuyularının veya yer altı suyu işletilecek alanların belirlenmesi konusunda yapılacak çalışmaların mutlaka bilimsel bir yönü veya değeri olmalıdır.
Bir bölgedeki mevcut rezerv ve emniyetli kullanım hesapları yapılmadan, suya bağlı işletmelerin, endüstri merkezlerinin veya peyzaj amacıyla bilinçsizce yapılan tarımsal çalışmaların, yer altı suyunun tükenmesine ve kurutulmasına en büyük nedendir.
MUĞLA İLİ SU HAVZALARININ ÖZELLİĞİ
BATI AKDENİZ HAVZASI
Muğla’nın Gökova Körfezi ile Akdağlar arasında kalan kesimi bu havzaya girer. Su toplama alanı 21.000 km2 olan havzanın ortalama yıllık hacmi 7 milyar m3‘e yakındır. Havzada 322.000 ha ovalık alan vardır. Bunun 211.500 ha’ı sulanabilir niteliktedir. Batı Akdeniz havzasının suları Dalaman ve Eşen Çaylarıyla Akdeniz’e boşalmaktadır. Bu çaylar aynı zamanda ilin en önemli iki akarsuyudur (Muğla Çevre Durum Raporu, 2018).
BÜYÜK MENDERES HAVZASI
Muğla ili kuzeyindeki alanları bu havzaya girer. Bu havza, Güneybatı Anadolu’da Büyük Menderes Irmağı, doğrudan denize ulaşan kimi küçük akarsular ve birkaç gölün havzasından oluşur. Su toplama alanı yaklaşık 25.000 m2‘dir. Havzanın, ortalama yıllık su hacmi 4,5 milyar m3 dolayındadır. Büyük Menderes havzasında 812.000 ha ovalık alan vardır. Bunun yaklaşık 590.000 ha’ı sulanabilir niteliktedir (Muğla Çevre Durum Raporu, 2018).
Bu iki havza, Muğla ili sınırları içinde akarsu rejimlerine ve drenaj ağına göre Milas-Bodrum Alt Havzası, Namnam Çayı Alt Havzası, Dalaman Çayı Alt Havzası, Eşen Çayı Alt Havzası bölümlerine, yöreye göre Milas-Bodrum, Muğla-Marmaris, Köyceğiz-Dalaman ve Eşen Alt Havzaları’na bölünmüştür.
Muğla ili 2018 yılı su kuyuları sayısı 273 adet ve toplam derinliği 31.000 m’dir. (DSİ, 2018).
Muğla ili belediyelerce dağıtımı yapılan içme ve kullanma suyu kaynaklarının, %40’ı baraj, %28’i kuyu, %23’ü kaynak, %5’i göl-gölet ve %4’ü akarsulardan karşılanmaktadır (DSİ, 2018).
Şekil 3- Muğla ili içindeki alt havzalar.
Şekil 4- Muğla ili su kullanımı.
SU HAVZALARINDAKİ BAŞLICA KİRLETİCİLER
-Evsel atık su kirliliği,
-Tarımsal faaliyetler
(gübre ve tarımsal ilaç kullanımı),
-Sanayi,
-Tarla balıkçılığı
-Alabalık çiftlikleri,
-Mermer ocakları,
-Fosseptik çıkış suları
-Kömür madenciliği
SU KALİTESİ
Muğla ili merkez ilçesi ile Kavaklıdere, Bodrum ve Milas çevresinde karstik havzalarda su kuyuları hatta sarnıçlar bulunmaktadır. Bunların dışında, kıyı yerleşim alanlarında içme-kullanma suyu amaçlı kuyuların çoğu çay, dere kenarlarındaki alüvyon kaya biriminde yer alır.
2009 yılında Tıbbi jeolojik araştırmalar sırasında,
Muğla ili Bodrum, Dalaman, Datça, Fethiye, Köyceğiz, Milas, Ortaca, Ula, Kavaklıdere, Yatağan ilçeleri ile Dalyan (Ortaca), Göcek (Fethiye), Gürköy ve Karacaağaç Mahallesi (Dalaman), Meşelik Mahallesi (Milas), Yalıkavak (Bodrum), Yeşilyurt ve Yerkesik Mahallesi (Muğla merkez) içme suları yerinde ölçümleri yapılmıştır. (Atabey, 2013).
Analiz değerlerine göre, Fethiye, Göcek, Gürköy (Dalaman), Meşelik köyü (Milas), Yalıkavak (Bodrum), Yeşilyurt (Muğla) içme suları kalsiyum magnezyum bikarbonatlı sular,
Dalaman, Dalyan, Datça, Karacaağaç köyü (Dalaman), Köyceğiz, Ortaca, Ula içme suları magnezyum kalsiyum bikarbonatlı, Bodrum içme suyu ise kalsiyum sodyum klorürlü sulardır.
Yöredeki içme suları, magnezyum bikarbonatlı ve kalsiyum bikarbonatlı olarak değişmektedir. Suların çoğunluğunda egemen katyon magnezyum iken, egemen anyon bikarbonattır.
Şekil 5- Muğla ili su analizleri (Eşref Atabey, 2013).
Şekil 6- Muğla ili su analizleri (Eşref Atabey, 2013).
KÖMÜRDE ARSENİK VE YER ALTI SUYUNA ETKİSİ
Muğla ili sınırları içinde Miyosen-Pliyosen yaşındaki göl istifleri vardır. Bu kaya birimleri bünyelerinde yer yer kömür oluşumları görülür.
Yatağan ilçesi Eskihisar, Turgut, Tınaz, Karakuyu, Bağkaya’da, Bayır’da, Milas ilçesi Karacaköy, Ekizköy, Sekköy, Hüsamlar, Çakıralan ve Alatepe’de, Muğla Merkez ilçesi Göktepe Berik’te, Yerkesik Kultak’ta ve bazı özel işletilen yerlerde linyit kömürü sahaları bulunmaktadır (MTA, 2010).
Bazı linyit kömürleri bünyesinde arsenik içermektedir. Örneğin; Milas ilçesi Çakıralan 23 ppm, Alatepe 10 ppm, Muğla Merkez ilçesi Göktepe Berik 23 ppm, Yerkesik Kultak 10 ppm, Yatağan ilçesi Bağkaya 30 ppm, Eskihisar 54 ppm, Bayır 28 ppm, Tınaz 63 ppm, Milas ilçesi Ekizköy 16 ppm, Sekköy 17 ppm arsenik saptanmıştır (Tuncalı ve diğerleri, 2002).
Kömür içinde bulunan arsenik yer altı sularına karışmakta ve içme-kullanma suları arsenikçe zenginleşmektedir. Kömürlü sahalar ve kaya birimi içinde içme suyu amaçlı açılacak kuyulardaki arsenik derişimlerine dikkat edilmelidir.
Tersiyer yaşlı kömürlü sahalarda açılacak içme suyu amaçlı kuyu suları Balkan Endemik Nefropatisi yönüyle dikkat edilmeli ve gerekli önlemler alınmalıdır.
Volkanik türü kayaçlardan beslenen kaynak ve kuyu suları arsenik bakımından zengin olmaktadır. Ayrıca evaporitik sedimanter havzalardaki yer altı suları; sülfat, klorür, tuzluluk, elektrik iletkenliği yüksek olabilmektedir.
Bodrum’a su sağlayan Milas havzasında linyit kömürü madenciliği ile yine Yatağan ilçesi sınırları içindeki kömür ocakları yer altı su kaynakları için en büyük tehdit oluşturmakta ve suyun doğa kaynaklı kirlenme nedeni olmaktadır.
Hüsamlar, Yeniköy-Sekköy, Yatağan-1 ve Yatağan-2 kömür sahaları doğayı tamamen tahrip etmişler ve yer altı suları için tehdit oluşturmaktadırlar.
Şekil 7-Muğla ili kömür yatakları ve sıcak su kaynakları haritası (MTA, 2010).
Şekil 8- Milas yer altı suları için bir tehdit oluşturan kömür madenciliği. Linyit sahası için alınacak araziler ve kesilecek orman alanı şekilde görülmektedir.
Şekil 9- Muğla ili kömür ocakları.
SICAK SULAR VE ETKİSİ
Yatağan ilçesi Bozhöyük’te,
Köyceğiz ilçesi Sultaniye (Kapniç), Velibey, Çavuş ve Gelgirme’de,
Bodrum ilçesi Karaada’da,
Fethiye ilçesi Gebeler’de,
Ortaca ilçesi Çürükardı’nda,
Datça ilçesi Gölbaşı ve Ilıca’da sıcak su (jeotermal) kaynakları bulunmaktadır (MTA, 2009).
Sıcak suların bünyesinde sınırı aştığında, sağlık için istenmeyen arsenik, bor ve florürün yer altı suları ve içme suyunu kirletmemesi için, alıcı nehir, çay, derelere karışmaları önlenmelidir.
NİTRAT ve FOSFAT KİRLİLİĞİ, GÜBRE ve TARIMSAL İLAÇ KULLANIMI
Arazi kullanımından kaynaklı yayılı toplam nitrat yükleri Eşen çayı Alt Havzasında 703 ton, Köyceğiz-Dalaman Alt Havzasında 1196 ton, Milas-Bodrum Alt Havzasında 573 ton, Muğla-Marmaris Alt Havzasında 545 tondur.(Muğla il çevre durum raporu, 2019).
Arazi kullanımından kaynaklı yayılı toplam fosfat yükleri Eşen çayı Alt Havzasında 16 ton, Köyceğiz-Dalaman Alt Havzasında 28 ton, Milas-Bodrum Alt Havzasında 15 ton, Muğla-Marmaris Alt Havzasında 13 ton olmuştur. (Muğla il çevre durum raporu, 2019).
Havzalarda nitrat ve fosfat kirliliği olmaktadır.
Gübre kullanımından kaynaklı yayılı toplam nitrat yükleri Eşen çayı Alt Havzasında 34,5 ton, Köyceğiz-Dalaman Alt Havzasında 562 ton, Milas-Bodrum Alt Havzasında 322 ton, Muğla-Marmaris Alt Havzasında 104,5 tondur. (Muğla il çevre durum raporu, 2019).
Gübre kullanımından kaynaklı yayılı toplam fosfat yükleri Eşen çayı Alt Havzasında 27,5 ton, Köyceğiz-Dalaman Alt Havzasında 61,5 ton, Milas-Bodrum Alt Havzasında 25,5 ton, Muğla-Marmaris Alt Havzasında 8 ton olmuştur. (Muğla il çevre durum raporu, 2019).
Gübre kullanımından kaynaklı yer üstü ve yer altı su kirlenmesi riski oldukça fazladır.
2019 yılı Muğla ili tarımsal ilaç kullanımı 426,6 ton olmuştur.
Tarımsal ilaç kullanılan alan ise 132.117 ha’dır. (Tarım ve Orman Müdürlüğü, 2019)
Tarımsal ilaçların toprak ve su kirliliğine katkısı oldukça fazladır
ATIKSU ARITMA TESİSLERİ
Muğla Büyükşehir Belediyesi verilerine göre toplamda 31 atıksu arıtma tesisi mevcut olup, bunlardan %74’ü ikincil arıtma yapmaktadır.
Marmaris, Datça, Fethiye ve Bodrum’da toplam 6 adet Derin Deniz Deşarjı ünitesi bulunup bunlardan 5 tanesinde atıksular arıtılarak denize deşarj edilmektedir.
Bodrum, Dalaman, Datça, Fethiye, Köyceğiz, Marmaris, Milas, Ortaca ve Ula’da atıksu arıtma tesisleri bulunmaktadır.
MUĞLA SU AYAK İZİ
Mal ve hizmetlerin üretiminde kullanılan su miktarlarını hesaplamak ve su ihtiyacına göre projeler geliştirerek su krizine önlem alabilmek için Muğla ilinin su ayak izinden de bahsetmek gerekiyor.
Su ayak izi
Bireyin ya da toplumun tükettiği malların ve hizmetlerin üretimi için kullanılan ya da üreticinin mal ve hizmet üretimi için kullandığı toplam temiz su kaynaklarının miktarı anlamına gelmektedir. Yeşil, mavi ve gri diye üç tür su ayak izi tanımlanmıştır.
Yeşil su ayak izi
Bir malın üretiminde kullanılan toplam yağmur suyudur.
Mavi su ayak izi
Bir malı üretmek için ihtiyaç duyulan yüzey ve yer altı tatlı su kaynaklarının toplam hacmi için kullanılır.
Gri su ayak izi
Kirlenmiş suyu ifade eder, kirliliğe yönelik bir göstergedir.
2017 yılı ilçelerdeki kentsel mavi ve gri toplam su ayak izi 1.337.471.696 m3/yıl olarak hesaplanmış.
Toplam su ayak izi 2.133.444.951 m3/yıl olarak hesaplanmış.
Sanayinin oluşturduğu mavi ve gri Muğla ili toplam su ayak izi 45.312.422 m3/yıl olarak hesaplanmış.
Turizmin oluşturduğu su ayak izinin 384.237.081 m3/yıl hesaplanmıştır.
2017 yılı Muğla ili genel su ayak izinin 4.519.206.348 m3/yıl hesaplanmıştır.
Muğla ili kuzey bölümünde yer alan Bodrum, Menteşe, Milas, Yatağan ve Kavaklıdere ilçeleri yer üstü ve yer altı suyu bakımından diğer güney bölümündeki ilçelere göre fakirdir. Bu bölümde genellikle kuyular ve barajlarla su temin edilmektedir. Örneğin Bodrum’a içme ve kullanma suyu 4 adet baraj ile Milas Ovası’ndaki kuyulardan sağlanmaktadır.
Bodrum’da su krizi yaklaşmaktadır.
Bodrum’un su ihtiyacını baraj, akarsu ve yer altı suyu gibi tatlı su kaynaklarından karşılanması;
-Bazı jeolojik formasyonların akifer için uygun olmayışı, dolayısıyla yer üstü ve yer altı suyu rezervlerinin yeterli olmayışı,
-Buharlaşma ve kuraklık,
-Suyun kirlenmesi,
-Ormansızlaştırma ve erozyon,
-Aşırı yer altı suyu pompalanması,
-Tarımsal sulama ve endüstriyel kullanım nedenleri göz önüne alındığında bu olanaksız görünmektedir.
Bu durumda tek çare ileride Namnam ve Akköprü kaynakları ya da, deniz suyunun arıtılarak, içme ve kullanma suyu ihtiyacının karşılanması olacaktır.
Şekil 10- Bodrum’a Akköprü Barajı ve Namnam Çayı’ndan su getirme projesi (R. Bakış, 2010).
DENİZ SUYU ARITIMI
Suudi Arabistan, Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Libya, Japonya, Katar, İspanya, İtalya, Mısır, Ürdün, İsrail ve İran başta olmak üzere
Dünyada 120 ülke deniz suyu arıtımı yapmaktadır. Türkiye’de ilk kez 2010 yılından beri Balıkesir Avşa Adası deniz suyunu arıtma tesisinden içme suyu temin edilmektedir.
Su kaynağına deniz suyu karışması, kış aylarında 3 bine kadar düşen nüfusun yazın 100 bine ulaşması üzerine bu yola başvurulmuştur.
MUĞLA SU SORUNU ÖNLEMLER
Suyun yönetimi ve tasarrufu
Anaokulundan başlayarak su tasarruf alışkanlığı eğitimi verilmelidir.
Suyun kademeli fiyatlandırılması
-Havuzlu villa, otel, golf sahaları, turizm endüstrisi çok fazla su tüketmektedir. Bunlar farklı fiyatlandırılmalı.
-Özelleştirme kapsamında olan yerlerde, su kaynağı kullanımdan dolayı ruhsatlandırmada havza kullanım payı alınmalıdır.
Su kamu hizmetidir. Özelleştirilemez. Hesap verebilir bir kuruluş tarafından kar’a dayalı olmayan bir ilkeye dayanmalıdır.
Su hizmeti almanın 3 yolu:
1-Hane ve işyeri başına tek fiyat
2-Kullanılan suyun hacmine göre fiyatlandırma
3- İki kademeli olarak kullanılan suyun hacmine göre fiyatlandırarak, daha az tüketenden az, daha fazla tüketenden daha fazla ücret almaktır.
4-Sanayi tesisleri, tarımsal faaliyetler, turizm işletmelerine özel, bazı fiyat düzenlemeleri yapılabilir.
Suya duyarlı kentsel tasarım,
-Su tasarrufuna elverişli banyo ve tuvalet, musluk malzemeleri kullanmak.
Yağmur suyu hasadı yapmak
-Binaları yağmur suyu hasadına uygun inşa etmek,
Yağmur suyunun binaların çatılarından ya da zeminden toplanması,
Oluk sistemi ile iletiminin sağlanması,
Yağmur suyu deposunda biriktirilmesi,
Arıtılarak bina içine iletilmesidir.
Bu sular yeşil alanların sulanmasında, tuvaletlerde, araba yıkanması gibi birçok amaç için kullanılabilir.
-Suyun kirletici unsurlarını gidermek,
-İsale hattındaki su kaçaklarını önlemek,
-Yer üstü barajları yerine yer altı barajları inşa etmek,
-Ağaçlandırmaya önem vermek,
-Ormanların korunması,
-Su kaynaklarını olumsuz etkileyen madencilik faaliyetlerinde doğayı korumak, kamu yararı, hukuk ve şeffaflık ilkesine uymak,
-Tarımsal faaliyetlerde, gübre ve tarımsal ilaç kullanımını kontrol altına almak,
-Suya erişim hakkını sağlamak
(100 m ve 5 dakika normal, 1 km ve 30 dakika erişim su hakkı ihlalidir)
Muğla ili su krizi riskine yol açan sayılan nedenler ortadan kaldırılmalı,
gerekli önlemler alınmalıdır.
Su yönetimi sağlıklı yapılmalı,
Suya duyarlı kentsel tasarım,
Su temini yöntemlerinden yağmur suyu hasadı yapılmalı,
Hidropaneller kullanılmalı,
Su tasarrufu yapılmalıdır.
Muğla ili su krizi Eşref Atabey-YouTube kanalı
Video linki: https://youtu.be/CG3u8n5tsKs
11.11.2020
Kaynaklar
Eşref Atabey.2018. Suyun Hikayesi. 615s. Asi Kitap: 65, Araştırma: 45,1. Baskı Şubat 2018. ISBN: 978-605-9331-87-6 İstanbul.
Eşref Atabey. 2013. Muğla ili Tıbbi Jeolojik Unsurları ve Halk Sağlığı. Muğla Belediyesi Kültür yayınları-13. ISBN: 978-9944-5574-9-8. Muğla.
Bakış, R. 2010. Bodrum Yarımadası’nda turizmin su kaynakları üzerindeki etkisi ve içme-kullanma suyu problemi.
http://www.dsi.gov.tr
http://www2.dsi.gov.tr/bolge/dsi21/mugla.htm
MTA. 2009. Türkiye Yer Altı kaynakları (illere göre). Yerbilimleri ve Kültür Serisi-5, ISBN: 975-605-4075-32-4. Ankara.
MTA. 2010. Türkiye Linyit Envanteri. Envanter Serisi-202, ISBN: 975-605-4075-76-8.
Muğla İl Çevre Durum Raporu. 2013. T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Muğla Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü.
Tuncalı, E., Çiftçi, B., Yavuz, N., Toprak, S., Köker, A., Gencer, Z., Ayçık, H. ve Şahin, N., 2002. Türkiye Tersiyer kömürlerinin kimyasal ve teknolojik özellikleri, MTA yayınları, 401s. Ankara.
