MUĞLA İLİ SU AYAK İZİ
MUĞLA İLİ SU AYAK İZİ
- EŞREF ATABEY
Jeoloji Yüksek Mühendisi / Tıbbi Jeoloji uzmanı / Yazar
Fransa Ekonomi ve Maliye Bakanlığı’nın desteği ile yürütülen FASEP programı kapsamında Dünyanın en büyük çevre servisleri markası olan Veolia’nın iştiraklerinden Seureca firması ile Muğla Büyükşehir Belediyesi Su ve Kanalizasyon İdaresi (MUSKİ) Genel Müdürlüğü arasında imzalanan işbirliği protokolünün fizibilite raporu tamamlanarak final sunumu 13.1.2023 tarihinde yapıldığı, Proje kapsamında; “Mevcut Operasyonel Yapının Optimizasyonu, MUSKİ Genel Müdürlüğü’nün Karbon Ayak İzinin Belirlenmesi, MUSKİ Genel Müdürlüğü’nün Su Ayak İzinin Belirlenmesi, Enerji Tüketiminin Optimizasyonu, İçme Suyu Kayıp Kaçaklarının Azaltılması Hususunda Teknoloji ve Bilgi Transferi ile Pilot Bölgelerde Saha Uygulamalarının Yapılması, Atıksu Arıtma Tesislerinden Elde Edilen Çamur Yönetiminin Optimizasyonu” başlıklı konularda kapsamlı ölçüm ve analizlere dayalı çözüm önerileri ve iş planı çıkartıldığı belirtilmektedir [1, 2].
Muğla Su Ayak İzi Raporu ve Karbon Ayak İzi
2015 yılında Güney Ege Kalkınma Ajansı (GEKA) desteğiyle Muğla Büyükşehir Belediyesi, Muğla ilinin Su Ayak İzi raporunu hazırlamış ve yayımlanmıştı. Bu raporda Muğla kentsel su ayak izi, Muğla Büyükşehir Belediyesi kurumsal su ayak izi, Su ayak izi azaltılması için öneriler yer almaktaydı. Muğla kentsel su ayak izi 1.337.471.696 (m3/yıl) hesaplandığı görülmektedir [3].
Raporda, Su Ayak İzi Değerlendirmesinin Muğla ili çerçevesinde uygulanması ile su kaynaklarının sürdürülebilir bir şekilde yönetilmesine olanak sağlayacak sonuçlar elde edilmiş ve gerekli stratejilerin oluşturulması için bir temel oluşturmuştur; denilmekte.
Muğla Karbon Ayak İzi hesaplamasıyla ilgili olarak, 6 Ekim 2021 tarihli haberde, Menteşe Belediyesi tarafından hazırlanan ve Güney Ege Kalkınma Ajansı tarafından %100 hibe desteğiyle hayata geçirilen ‘Menteşe Belediyesi Hizmetlerinde Karbon Ayak İzinin Hesaplanması ve Azaltım Yol Haritasının Hazırlanması Projesi’nde son aşamaya gelindiği, buna göre yetkili firma tarafından hazırlanan ve kabul edilen fizibilite raporu doğrultusunda, karbon ayak izinin azaltılması için belediyeye ait 9 binada uygulama sürecine başlanacağından söz edilmiş [4].
Ayrıca, 2014 yılında Muğla Büyükşehir Belediyesi Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı Muğla’nın “Karbon Ayak İzi”ni çıkarıyor. Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı, Güney Ege Kalkınma Ajansı Doğrudan Faaliyet Desteği programı kapsamında almaya hak kazandığı destek ile “Muğla’nın İklim Değişikliği ve Sürdürülebilir Enerji Eylem Planı” projesini uygulamak için çalışmalarına başladığı belirtilmiş [5]. 2013 yılında da ‘’Muğla ili sera gazı envanteri ve sürdürülebilir enerji eylem planı’’ raporu yayımlanmıştır.
Muğla ili Su Ayak İzi
Su ayak izi: Bir bireyin, toplumun veya iş kolunun su ayak izi; bireyin veya toplumun tükettiği malların ve hizmetlerin üretimi için kullanılan veya üreticinin mal ve hizmet üretimi için kullandığı toplam temiz su kaynaklarının miktarıdır [6, 7].
Su ayak izi üç bileşenden oluşmaktadır:
Mavi su ayak izi: Bir malı üretmek için ihtiyaç duyulan yüzey ve yer altı tatlı su kaynaklarının toplam hacmi için kullanılır [6, 7].
Yeşil su ayak izi: Bir malın üretiminde kullanılan toplam yağmur suyudur.
Gri su ayak izi: Kirliliğe yönelik bir göstergedir. Mevcut su kalitesi standartlarına dayalı olarak, kirlilik yükünün bertaraf edilmesi ya da azaltılması için kullanılan tatlı su miktarını ifade eder [6, 7].
Kentsel su ayak izi: Şehir sınırları içerisinde toplam tüketilen temiz su kaynaklarını m3 cinsinden gösterir ve su dengesi yaklaşımı ile hesaplamalar yapılır [6, 7].
Tasarlanmış su dengesi yaklaşımında şehrin su ihtiyacı, abonelere tedarik edilen su ve deşarj edilen su miktarı üzerinden hesaplamalar yürütülürken hidrolojik su dengesinde su akışları ve sızmalar/taşkınlar dikkate alınır.
Rapora göre su ayak izi verileri aşağıdaki çizelge ve grafiklerde verilmiştir.
Şekil 1
Şekil 2
Şekil 3
Şekil 4
Şekil 5
Şekil 6
Şekil 7
Şekil 8
Şekil 9
Şekil 10
Şekil 11
Şekil 12
Şekil 13
Şekil 14
Raporda Muğla su ayak izi hakkında bazı öneriler şu şekildedir.
■Muğla’da bulunan tüm sektörlere (turizm, tarım, sanayi vb.) yönelik su yönetim sistemlerinin adapte edilmesi, su temini ve ihtiyaçları arasındaki dengenin kurulabilmesi ve korunabilmesi açısından önemli olmakla birlikte, iklim değişikliği ve kuraklık olaylarının oluşturabileceği tehlikelere karşı önlem alınabilmesi açısından da kritiktir.
■Su kullanımını azaltacak ve verimliliği teşvik edecek uygulamaların su yönetim sistemine başarılı bir şekilde entegre edilmesi, ileride karşılaşılabilecek su kısıtlamalarına riskini ve oluşabilecek istenmeyen durum risklerini azaltacaktır.
■Her bir sektör için yıllık toplam su ihtiyacı, günlük ortalama ve maksimum ihtiyaç, kişi başına düşen ihtiyaç ve yıllık pik ihtiyaç verilerinin toparlanması ve bu veriler üzerinden herkesin görebileceği ortak online bir sistemin oluşturulması, su tüketim trendinin takibini kolaylaştıracaktır.
■Kurulan sistem üzerinden Muğla’nın kişi başına düşen su ihtiyacı doğru bir şekilde belirlenebilecek ve su azaltma hedefleri kişi başına düşen su miktarı üzerinden değerlendirilip, oluşturulabilecektir.
■Böylelikle kişi başına su tüketimindeki büyüme veya azalma nüfus artışı da ele alınarak değerlendirilebilecektir.
■Kurulacak online sistem ayrıca tedarik edilen su ile karşılaştırılarak kullanılabilir olacak, fiziksel alt yapıdaki su kaçaklarının takibi içinde kullanılabilecek bir yöntem olabilecektir.
■Atık su Arıtma Tesislerinin Yaygınlaştırılması gerekiyor.
■Kentsel yeşil alanların ve bahçelerin sulanmasında kullanılan su, mavi su ayak izinin önemli miktarda artmasına neden olmaktadır. Özellikle yaz aylarında artan sıcaklıklar ile birlikte bahçe sulama sıklığında artışlar meydana gelmektedir.
■Peyzaj uygulamalarında bölgeye uygun tasarım, sulama sürelerinin optimizasyonu ve bitki seçimi %20-%50 oranında su tasarrufu ve mavi su ayak izinin azalmasını sağlamaktadır.
■Bitki seçimi ve peyzaj tasarımı dışında, sulama sistemlerinde yağmur sensörlerinin kullanılması, yağmur sularının ve arıtılmış suyun yeşil alan sulamalarında kullanımı da, özellikle mavi su ayak izi ve su kaynaklarının sürdürülebilir tüketimi açısından önemli iyileştirme fırsatı taşımaktadır.
■Binalarda en önemli su ayak izi kaynağı temizlik ve hijyen amaçlı tüketim ve bunun sonunda oluşan atık sudur. Tasarruflu musluklar, duş başlıkları, rezervuarlar gibi ekipmanların tercih edilmesi, çamaşır ve bulaşık makinesi gibi cihazların seçiminde enerji ve su tasarrufu sağlayan ürünlerin tercih edilmesi mavi su ayak izini ve dolaylı olarak gri su ayak izini azaltacaktır.
■Tarımsal su ayak izinin azaltılması için, suyun daha verimli tüketimi (mavi su ayak izinin azaltılması) yanı sıra kullanılan gübre ve kimyasalların azaltılması gerekmektedir. Eğer yetiştirilen tarım ürünü için gereken su miktarı ve harcanan su miktarı bilinirse bu doğrultuda gerekli önlemlerin alınması kolaylaşır.
■Her bir dönüm arazide yetiştirilecek olan ürün için harcanan su miktarının ve her bir dönüm üretim için bu harcanan su miktarının ekonomik değerinin bilinmesi, su yoğunluğu fazla olan ürünlerin yetiştirilip yetiştirilmemesi konusunda uzun dönemde fayda sağlayacak bir karar verme aracı olacaktır.
FASEP NEDİR?
Altyapı sektöründe faaliyet gösteren bir şirket olan Fondo de Estudios y de Ayuda al Sector Privado kısaltılmışı (FASEP). Yurt dışında Fransız KOBİ’lerinin kurulmasını desteklemek için Fransız şirketlerine (FASEP) garantiler sunmaktadır. Özel sektör için eğitim ve yardım fonu, Fransız Hazinesi tarafından kurulmuş bir yardımdır. Amacı, gelişmekte olan ülkelerdeki projeleri başlatmaktır.
Veolia’nın iştiraklerinden Seureca firması ile Muğla Büyükşehir Belediyesi Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü arasında imzalanan işbirliği protokolünün işleyişi; daha önce su ayak izi ve karbon ayak iziyle ilgili yapılan çalışmalar ve sonuçlarıyla ilgili uygulamalar nedir; FASEP programı kapsam ve işleyişine açıklık getirilmelidir.
Yazıda geçen sayısal veriler raporun yayımlandığı 2015 yılı öncesine aittir. (Seydikemer ilçe olmadan önce).
Kaynaklar
[1] https://www.mugla.bel.tr/haber/buyuksehirden-muglanin-icme-suyu-icin-dev-adim
[2] https://www.bodrumguncelhaber.com/muglanin-icme-suyu-icin-dev-adim/
[3] GEKA/Muğla Büyükşehir Belediyesi. 2015. Muğla İli Su Ayak İzi Raporu. 45s.
[4] https://www.muglahaber.com.tr/karbon-ayak-izi-azaltiliyor/
[5] https://kenttv.net/muglanin-karbon-ayak-izi-cikariliyor
[6] Hoekstra, A.Y. Mekonnen, M. M. Chapagain, A. K. Mathews, R. E. ve Richter, B.D. 2012. Global Monthly Water Scarcity: Blue Water Footprints versus Blue Water Availability. PLoS ONE 7(2), 109, 3232–3237.
[7] Eşref Atabey. 2018. Suyun Hikayesi. 615s. ISBN: 978-605-9331-87-6 Asi Kitap. İstanbul.
