Anasayfa / KÖŞE YAZARLARIMIZ tüm yazılar için fotografa tıklayınız / DR. EŞREF ATABEY / DENİZE GİRENLERDE BOĞULMA NEDENİ OLAN RİP/ÇEKEN AKINTI NEDİR?

DENİZE GİRENLERDE BOĞULMA NEDENİ OLAN RİP/ÇEKEN AKINTI NEDİR?

 

DENİZE GİRENLERDE BOĞULMA NEDENİ OLAN RİP/ÇEKEN AKINTI NEDİR?

 

Dr. EŞREF ATABEY

Jeoloji Yüksek Mühendisi / Tıbbi Jeoloji Uzmanı

 

Çeken akıntılar, deniz dip yapısının topuk-dalyan-topuk (kum tepeciği-yarık-kum tepeciği) şeklinde olduğu bölgelerde görülen ve sığ sudan derin suya hareket eden oldukça kuvvetli akıntılardır. Rüzgarlı havalarda topuklarda (kum tepesinde) kırılan dalgaların dalyan (çukurluk) bölgelerinden geriye doğru hareketi sonucu oluşan bu akıntılar, dünya şampiyonu bir yüzücünün dahi karşı koyamayacağı kadar güçlüdür [1].

Çeken akıntıları saniyede 1-2 m, hatta bazen saniyede 10-20 m hızla (saatte 35-70 km), 20-30 m genişliğinde bir hat boyunca denize doğru hareket eder ve bu akıntıya kapılan insanlar, çok iyi yüzme bilseler bile, boğulma riskiyle karşılaşırlar ki, kıyılardaki boğulmaların önemli bir kısmına bu akıntılar neden olmaktadır.

Halk arasında “kum göçmesi ya da kum kayması” olarak adlandırılan, ayakların altından kumun birden kaybolması olayına, “çeken akıntıları” neden olur. Çeken akıntıları, kıyılarda meydana gelen doğal bir olay ve kıyının morfolojik özelliklerine bağlı olarak, Dünyanın birçok ülkesinde görülebilir. Çeken akıntıları, kıyıya dik gelen dalgaların, kıyıdaki kayalık, rıhtım, mendirek ve kalabalık halde yüzen insanların bulunduğu kesimlerde, dalgaların doğrusal gidişini kesintiye uğratan nesnelerin etkisiyle oluşabilir [98]. Dalgalarla kıyıya yığılan sular geri dönerken, denize doğru bir basınç oluşturmakta ve kıyının uygun bir kesiminden (genellikle o sahanın en derin kesiminden) denize doğru dönerek çeken akıntısını meydana getirmektedir. Çeken akıntıları, deniz tabanındaki ince malzemeleri karıştırarak çamurlu bir akarsu görüntüsü kazanan güçlü ve hızlı akıntılardır”.

Rip/çeken akıntı [1].

 

Rip/çeken akıntı [2].

 

ÇEKEN AKINTININ TESPİTİ

 

Çeken akıntılar tüm Karadeniz sahillerinde görülebilen kuvvetli akıntılardır. Rüzgarlı, fırtınalı ve dalgalı havalarda görülür. Dalga yüksekliği arttıkça çeken akıntının gücü de artar. Pek çok plajda bu oluşum bazı bölgelerde kıyıya dik bir şekilde meydana gelir. Çeken akıntısı ancak yüksekten bakıldığında dikkatli gözle anlaşılır. Bu bölgede suyun rengi çevresindeki su rengine oranla daha koyudur. Bu bölgede derinlik artar. Yüzey çevresi, denizin yüzeyine göre daha kırışıktır. Sabit, aniden oluşan ve gizli olmak üzere değişik türleri bulunan çeken akıntılarında sahile gelen dalga geri dönerken çık hızlı bir şekilde hareket ettiğinden, çok iyi yüzme bilen kişi bile bu akıntıya karşı koyamaz [1]. Çeken akıntıda;

  • Denizin belli bir bölgesinde su rengi, diğer bölgelerden bariz biçimde farklıysa,
  • Sanki bir kanal boyunca devam eden birbirine karışmış ve düzensiz ilerleyen su görüntüsü varsa,
  • Düzenli bir biçimde denize doğru ilerleyen köpükler bulunuyorsa,
  • Kıyıya doğru gelen dalgalarda bozulma ve düzensizlik görülüyorsa; o bölgede çeken akıntı görülme riski yüksektir.

 

 

Çeken akıntılar

 

Çeken akıntılar

 

ÇEKEN AKINTI TEHLİKESİ

 

Halk arasındaki yaygın söylentilerin aksine, bu akıntılar insanları dibe çekmezler; akıntıya kapılanları kıyıdan uzaklaştırıp açığa doğru taşırlar. Boğulma olayları, nispeten güvenli sığ sulardan açığa doğru çekildiğini fark eden insanların, korku ve panikle çırpınarak kıyıya dönmeye çabalamaları ve sonuçta yorgun düşerek kendilerini su üzerinde tutamamaları sonucunda gerçekleşmektedir [1].

 

ÇEKEN AKINTIYA KAPILMAMAK İÇİN NELER YAPILMALI?

 

  • Dalgalı havalarda denize girmemeyi tercih edin.
  • Denize girmek için cankurtaran ve sağlık ekibi bulunan sahil ve plajları tercih edin.
  • Çocuklarınız denizdeyken bir an bile gözlerinizi onlardan ayırmayın.
  • Kendiniz ve çocuklarınız için, denizde su yüzeyinde kalmanızı sağlayacak can yeleği, can simidi gibi can kurtarma malzemeleri bulundurun.
  • Tek başınıza denize girmeyin. Yanında kurtarma malzemeleri bulunan ve iyi yüzme bilen birisini gözcü olarak sahilde bırakın.
  • Denize mutlaka deniz kıyafetiyle girin.

 

ÇEKEN AKINTIYA KAPILINDIĞINDA YAPILMASI GEREKENLER

 

Akıntıya kapılan insanlar, hızla denize doğru sürüklenmeye başladıklarından, bu anafordan kurtulmak için panik halinde karaya doğru yüzmeye çalışırlar. Oysa en iyi yüzücüler bile çeken akıntılarının hızı olan saniyede 10-20 m yüzemez. Bu akıntıdan ve boğulma riskinden kurtulmak için karaya doğru değil, kıyıya paralel yüzerek akıntı alanından kurtulmaya çalışmak gerekir. Çeken akıntılarına karşı nasıl davranılması gerektiği bilinirse, boğulma olayları da azalır [3].

  • Çeken akıntıya kapılmanız halinde öncelikle sakin olunmalı.
  • Akıntı sizi dibe çekmez, sahilden açığa doğru sürükler.
  • Sahile doğru yüzmeye çalışarak kendinizi yormayın, akıntıyı yenemezsiniz.
  • Akıntının sizi götürmesine bir süre izin verin.
  • Akıntı zayıfladığında sahile değil, yanlara doğru yüzerek akıntıdan kurtulun.
  • Her zaman su üzerinde kalmaya çalışın ve elinizi kaldırarak yardım isteyin.

 

Çeken akıntıda kurtuluş yönü [4].

 

ÇEKEN AKINTIYA KAPILAN BİRİ GÖRÜLDÜĞÜNDE YAPILACAKLAR

 

Deniz içerisinde elini kaldıran birini gördüğünüzde bu kişinin yardıma ihtiyacı olduğunu bilin. Kişiyi sakin olması konusunda uyararak derhal cankurtaran çağırın. Can kurtaran yoksa, can simidi, halat vb. deniz malzemeleri atarak yardım edebilirsiniz [1].

 

HANGİ SULARDA YÜZMEK TEHLİKELİ?

 

  • Yüzey akıntısı az gibi gözükse bile akarsulara girmek tehlikelidir.
  • Sulama kanallarında, barajlarda veya göletlerde yüzmeyin.
  • Yalnızken deniz, göl, gölet, sulama kanalı ve akarsulara girmeyin.
  • Özellikle baraj ve göllerin zeminleri genellikle bataklıktır. Bu gibi yerlerde mümkünse suya girmeyin. Bataklık sizi dibe doğru çekerek, boğulmanıza zemin hazırlar [1].

 

YÜZERKEN NELERE DİKKAT ETMELİ?

 

  • Boğulmalarda en önemli etken paniğe kapılmaktır. Paniğe kapılan kişi kontrolünü kaybeder ve boğulma kaçınılmaz olur. Bu nedenle panik yapmayın.
  • Tek başınıza yüzerken sürat motorlarına dikkat edin.
  • Tekne kullanıyorsanız, cankurtaran yeleği giyin.
  • Şaka niyetiyle de olsa, hiç kimseyi habersiz suya itmeyin.
  • Yüzerken, küçük çapta da olsa, rahatsızlık hissettiğiniz an sudan çıkın.
  • Özellikle yüzme bilmeyenler, derin ve bulanık sulara kesinlikle girmemelidir.
  • Karnınız tok iken suya girmeyin.
  • İster yetişkin isterse çocuk olsun, çok su tutan giysilerle suya girilmemelidir.
  • Ani bir şekilde suya atlamayın. Soğuk olan su sizi paniğe sevk edebildiği gibi kramplara da yol açabilir.
  • Ne kadar derin olduğu hakkında bir fikriniz yoksa suya balıklama dalmayınız. İki metreden düşük derinlikler omurga kırıklarına yol açarak, ölümünüze neden olabilir. En iyi olasılıkla felç olabilirsiniz.
  • Suya girmeden önce ufak ısınma egzersizleri ya da esneme hareketleri yapın.
  • Dalgalı sulara girmeyiniz, girdiyseniz açılmayınız.
  • Kurtarma teknikleri bilmeyen kişilerin, boğulan kişilere yardım etmesi tehlikeli sonuçlar doğurabilir. Bu durum, her iki kişinin de boğulmasına neden olabilir.
  • Su içinde tehlikeli şakalar yapmaktan kaçının.
  • Çeken akıntısı olan yerlerde denize girilmemeli, akıntıya kapılırsanız da mücadele etmek yerine, sahile karşı yüzünüz bakar şekilde kendinizi akıntıya bırakmalısınız. Zaten bir süre sonra açıkta akıntı sona erecektir [1].

 

BOĞULMALARDA GENEL İLK YARDIM İŞLEMLERİ NASIL YAPILIR?

 

  • Boğulma nedeni ortadan kaldırılır,
  • Bilinç kontrolü yapılır,
  • Temel yaşam desteği sağlanır,
  • Derhal tıbbi yardım istenir,
  • Yaşam bulguları izlenir.

 

Kaynaklar

 

[1] https:/www.afad.gov.tr

[2]https:/forum.donanimhaber.com/rip-akintisi-nedir-neden-bogulursunuz-nasil-kurtulursunuz-hepsi-burada-)

[3]https:/forum.donanimhaber.com/rip-akintisi-nedir-neden-bogulursunuz-nasil-kurtulursunuz-hepsi-burada-

[4] https:/www.giresun.edu.tr/tr/news-detail/bogulma-ve-ceken-akinti-tehlikesine-karsi-tedbirli-olun

 

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

x

Check Also

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ / KÜRESEL ISINMA / SU KAYNAKLARINA ETKİSİ

  İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ / KÜRESEL ISINMA / SU KAYNAKLARINA ETKİSİ     ...