Anasayfa / KÖŞE YAZARLARIMIZ tüm yazılar için fotografa tıklayınız / DR. EŞREF ATABEY / BODRUM SU İHTİYACI, SU TEMİNİ VE SU KRİZİ NEDENLERİ

BODRUM SU İHTİYACI, SU TEMİNİ VE SU KRİZİ NEDENLERİ

BODRUM SU İHTİYACI, SU TEMİNİ VE SU KRİZİ NEDENLERİ

 

 

  1. EŞREF ATABEY

Jeoloji Yüksek Mühendisi / Tıbbi Jeoloji Uzmanı

 

 

Başta madencilik faaliyetleri, orman örtüsünün yok edilmesi, yapılaşma, iklimsel değişiklik, kuraklık, insan eliyle kirlenme, aşırı su çekimi, isale hattı su kaçakları gibi nedenlerle Bodrum’da su krizi yaklaşmaktadır. Yaz aylarında kendi nüfusunun 2-3 katına çıkmakta; yeterli ve kaliteli içme ve kullanma suyu temini ve suya ulaşmada giderek zorluklar yaşanmaktadır. Bodrum mevcut su temini toplam 22 milyon m3/yıl olarak tespit edilmiştir.

 

BODRUM SU İHTİYACI

 

Adrese Dayalı Nüfus kayıt Sistemine göre, Bodrum’un nüfusu 2010 yılında 124.820 kişi iken, 2020 yılında 181.541 kişi olmuş. On yılda artış 56.721 kişi olmuştur. Bir önceki yıla göre 2017 yılında 4156 kişi, 2018 yılında 7692 kişi, 2019 yılında 3585 kişi, 2020 yılında ise 6106 kişi Bodrum nüfusuna dahil olmuş. Yılda ortalama 5.000 kişi Bodrum’a yerleştiği görülmektedir. Bodrum’un en büyük sorunu içme ve kullanma suyudur. Planlamalar ve hizmetler mevcut nüfusa göre düzenlenmekte; oysa yaz aylarında Bodrum’un nüfusu 1.5-2 milyona kadar çıkabildiği belirtilmektedir. Bu nüfusa yeterli su temininde giderek kriz yaşanacaktır.

Temel gereksinimler karşılanmak istendiğinde günlük su tüketimi en az 25 litre olmalıdır.

2021 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemine göre Bodrum’un nüfusu 181.541 kişi,

Yaz aylarında 1.5-2 milyona ulaştığı belirtilmektedir.

 

Ankara’da kişi başı günlük su tüketimi 237 litredir (11.8.2021 tarihi itibariyle).

Bodrum için de kişi başına en az 230 litre düşünüldüğünde (turizm kentlerinde turist başına su tüketiminin yaklaşık günlük 685 litre civarında olduğu tahmin edildiği belirtilmektedir),

181.541 kişi x 230 litre=41.754.430 gün/litre=41.754 gün/m3, yılda 41.754×365=15.240.210 m3 suya ihtiyaç vardır. Bu miktar mevcut nüfusa yeterli görünmektedir.

 

İlçenin turizm dönemindeki nüfusu Mayıs-Haziran-Temmuz-Ağustos-Eylül için ortalama 500.000 kişi varsayımla x su tüketimi 350 litre/gün varsayımla=175.000.000 gün/litre=175.000 gün/m3 suya ihtiyaç vardır.

 

Turizm dönemi dışında 7 ay süreyle normal nüfus için hesaplamayla 41.754×210 gün=8.768.340 m3 olmakta, turizm dönemi 5 ay süre tüketimle birlikte hesaplandığında 175.000×150 gün= 26.250.000 m3.

 

Yıllık toplam 8.768.340+26.250.000=35.018.340 m3 suya ihtiyaç vardır. Bu miktar temin edilen mevcut su rezervinin 2 katına çıkmaktadır.

 

İçme-kullanma suyundan başka, yüzme havuzlu, bahçeli, bahçesi peyzajlı otelleri, villaların da yüzme havuzlarını doldurmak isteyecekleri; bahçelerini sulamak isteyecekleri düşünüldüğünde, su ihtiyacı gün geçtikçe daha da artacaktır.

 

Sonuç olarak turizm döneminde gelen nüfus hesaba katıldığında Bodrum’da su ihtiyacı doğmakta, su riski bulunmaktadır.

 

BODRUM’DA NÜFUSUN KONTROL ALTINA ALINMAMASI HALİNDE YILLIK SU İHTİYAÇLARI

 

2025 yılında 32.64 milyon m3/yıl

2040 yılında 52.33 milyon m3/yıl

2050 yılında 70.11 milyon m3/yıl

2100 yılında 312.23 milyon m3/yıl olacaktır.

 

BODRUM İÇME VE KULLANMA SUYU TEMİNİ

 

Bodrum içme ve kullanma suyu konusunda Bakanlar Kurulu tarafından DSİ görevlendirilmiş. Bodruma su temini,

6 milyon m3/yıl Geyik Barajı,

9 Milyon m3/yıl Mumcular Barajı,

4 Milyon m3/yıl Milas Çamköy yer altı sularından olmak üzere toplam 19 milyon

m3/yıl olarak tespit edilmiştir.

Üç ana kaynaktan temin edilecek suyun Mumcularda bulunan içme ve kullanma suyu arıtma tesisinde arıtılmasını, arıtılan suyu ise, tüm yarımadaya yapılacak ara depolara hiç pompa kullanmadan cazibeyle verebilmek için Güvercinlikte yapılacak ana depoya basılmasını öngörmektedir.

Söz konusu projeye göre Güvercinlikteki ana depodan Torba kavşağına gelen arıtılmış su kuzey ve güney ana hattı olarak ikiye ayrılmakta, kuzey hattı Gündoğan-Yalıkavak-Gümüşlük üzerinden Kadıkalesi’ne varmaktadır.

Güney hattı ise Torba’dan sonra Bodrum merkezi besleyerek Turgutreis ve oradan da Kadıkalesi’nde kuzey hattıyla birleşmektedir. Bir hatta Torbadan Yalı beldesine ulaşmaktadır.  Su basıldıktan sonra 2019 yılı sonu itibariyle 677 kez isale hattı borular patlamış.

2014 yılında Büyük Şehir kurulması ile birlikte Muğla ilinin su temini Büyükşehir Belediyesine ait. Ancak İsale hattındaki sorunlar nedeniyle Belediyenin (MUSKİ), Devlet Su İşlerinden (DSİ) hattın devralınmadığı belirtilmektedir.

 

BODRUM’DA SU KRİZİ NEDENLERİ

 

Jeolojik yapının (kayaç türünün) su tutma kapasitesinin zayıf olması,

Mevcut su kaynaklarının (yeraltı ve yerüstü) aşırı nüfus nedeniyle ihtiyaçlara cevap verememesi,

Yer altı suyunun aşırı çekimi nedeniyle tuzlu su girişiminin iç kesimlere taşınması,

Tarım topraklarının turizm sektörü tarafından istila edilerek, otel, tatil köyleri, ikinci

konut ve diğer yapılaşmalar nedeniyle tahrip edilmesi,

Orman ve tabiatın, tarihi alanların tahrip edilmesi,

Başta kömür santrallari olmak üzere madencilik faaliyetleridir.

Kaçak inşaat atıkları ve atık suyun denize deşarj edilmesi nedeniyle oluşan çevre

kirliliği problemleri,

Atıksu debilerine göre projelendirilmiş arıtma tesislerinin tam verimli çalışamaması.

Su depoları ve isale hatlarındaki muhtemel su kaçakları,

Tarımsal sulama,

Suyun bilinçsiz kullanımı, suyun israfı

Yer üstü ve yer altı sularının insan eliyle kirletilmesi,

Yağışların azalması,

Doğa olayları

İklim değişikliği

MEVCUT SU KAYNAĞI

 

Yerli ve turist nüfusa göre bölgenin nüfus projeksiyonları 2100 yılına kadar yapılmış ve içme-kullanma suyu ihtiyacı bu nüfusa göre belirlenmiştir.

 

Muhtemelen “Bodrum Yarımadası Acil İçme Suyu Projesi”, kapsamında, DSİ tarafından temin edilecek su kaynakları ve bu kaynaklardan alınacak su miktarları değişmeyeceği hesabıyla;

 

2025 yılında su ihtiyacı açığı 10.640 x10 üzeri 6 m3/yıl,

2030 yılında su ihtiyacı açığı 16.490 x10 üzeri 6 m3/yıl,

2035 yılında su ihtiyacı açığı 23.000 x10 üzeri 6 m3/yıl olacaktır.

 

Çamköy kuyularından yılda 5 milyon m3,

Mumcular Barajı’ndan yılda 5 milyon m3,

Geyik Barajı’ndan yılda 5 milyon m3,

Yarımada’nın çeşitli yerlerinden yılda 5 milyon m3,

Bodrum civarından ise yılda 2 milyon m3 olmak üzere toplam 22 milyon m3 su alınması planlanmış.

Bölgenin nüfus projeksiyonları (yerli ve turist nüfusa göre) 2100 yılına kadar yapılmış ve içme-kullanma suyu ihtiyacı bu nüfusa göre belirlenmiş.

2017 yılı verilerine göre, yer altı su kaynaklarından; Mumcular içme suyu arıtım tesisi 2.731.294 m3, Güvercinlik içme suyu arıtım tesisi 2.858.009 m3 su kullanmıştır.   1986 yılında kurulan Mumcular barajın su seviyesi 2018 Ağustos ayında %6 oranına düşerken, barajdan su alınamaz hale gelmiştir. Bodrum ilçesinin tamamını besleyen Geyik Barajı’ndaki su oranının ise %16 olarak çok kritik seviyelere gerilediği bilinmektedir.

İKİZKÖY-AKBELEN-ÇAMKÖY HAVZASI

 

‘’Yeniköy-Kemerköy Elektrik Üretim Ticaret AŞ’’ tarafından, yeni kömür sahaları açmak için Çamköy ve İkizköy halkına istimlak ihtarnameleri gönderilmiş.  Havzadaki su kuyularından 3 bin dönüm tarım arazisi de sulanmaktadır.

Çamköy bölgesinde MUSKİ 8, AKFEN (Güllük) 3, DHL (Milas-Bodrum Havalimanı) 3, sulama amaçlı 5, Karacahisar-Su çıkan Mevkii’nde 2 kuyu ve 1 kaynak bulunduğunu belirten Muğla Büyükşehir Belediyesi MUSKİ yetkilileri, o bölgede yapılacak her türlü maden üretimin yeraltı sularını etkileyeceğine ifade etmişlerdir.

Akbelen ormanı yok edilerek Çamköy-İkizköy arası kömür madenciliğine açıldığında, havzanın yer altı suyu olumsuz etkilenecek, Bodrum’a su sağlayan Çamköy içme suyu kuyuları kuruyacak, Milas havzası yer altı suyu kaynağı devre dışı kalacaktır.

 

BODRUM İÇME-KULLANMA SUYU HAKKINDA CİMER BAŞVURUSU VE CEVABI

 

3.10.2019 tarihinde, ‘’Bodrum ilçesinin içme ve kullanma suyu temin edilen akarsuları, barajları, göl, göletlerinin adları ve yerleri, içme ve kullanma suyu potansiyeli ve rezerv durumları, 2018 ve 2019 yılında yer üstü ve yer altından çekilen su miktarları, derin sondaj su kuyusu sayısı ve kapasiteleri,  Bodrum içme ve kullanma suyunun kimyasal parametre değerleri, içme suyu arıtma tesisi adları ve yerleri hakkında bilgi verilebilmesini’’ talep etmiştim.

16.12.2019 tarihli cevabı yazıda ‘’Proje ile Bodrum yarımadasında yer alan Bodrum merkez, Turgutreis, Yalıkavak, Ortakent Bitez, Göltürkbükü, Gündoğan, Gümüşlük, Konacık ve Yalı Mahallelerine içme ve kullanma suyu temin edilmiş olan isale hatları ve toplam 80.000 m3/gün kapasiteli Güvercinlik İçme suyu Arıtma Tesisinden (1. kademesi 40.000 m³/gün, 2. kademesi 40.000 m³/gün) oluşmaktadır. Birinci kısım isale hattı, arıtma tesisinden başlayarak tüm yarımadayı dolaşan 145.675 m. uzunluğunda dağıtım hattını, ikinci kısım isale hattı ise, arıtma tesisi ile hamsu kaynağı olan Çamköy  kuyuları ile Geyik Barajı-Yeniköy Termik Santrali arasındaki isale hattına 26.854 m uzunluğunda bağlantı hatlarını kapsamaktadır. Geyik Barajı’ndan 5 hm³/yıl ve Çamköy YAS’dan 4,72 hm³/yıl alınacak içmesuyu, 1. kademe arıtma tesisi yapımı ile 2025 yılına, 2. kademe arıtma tesisi yapımı ile de 2040 yılına kadar yarımadanın içme ve kullanma suyu ihtiyacını karşılayacaktır’’  denilmektedir.

Bu hesaplamaya yöredeki kömür madenciliğinin, taş ve mermer ocaklarının su kaynaklarına vereceği zararları, kömür madenciliği için Akbelen ormanları gibi yöredeki ormanların yok edilmek istenildiği, iklim değişikliği, kuraklık, insan eliyle kirlenmeler hesaba katılmış mı; bilinmemektedir.

 

Bir sonraki yazıda su kaynakları ve su tasarrufundan bahsedilecektir.

 

KAYNAKLAR

Eşref Atabey. 2021. Su Damlası. 1.Baskı, Haziran 2021.228s. ISBN 978-625-7647-502

Atabey, E. 2018. Türkiye su fakiri olma yolunda ilerliyor. Herkese Bilim Teknoloji D. 14.9.2018. S:129.

Atabey, E. 2018. Suyun Hikayesi. 615s. Asi Kitap: 65, Araştırma: 45,1. Baskı. İstanbul.

Atabey, E. 2013. Muğla Tıbbi Jeolojik Unsurları ve Halk Sağlığı. Muğla Bel. Kültür Yay.13.

Atabey, E. 2019. Muğla ili su potansiyeli ve su krizi (https://www.bodrumguncelhaber.com/mugla-ili-su-potansiyeli-ve-su-krizi/).

Atabey, E. 2019. Bodrum ve Çeşme’de su krizi: Bodrum ve Çeşme’ye su temini için deniz suyunun arıtılması kaçınılmaz (https://www.bodrumguncelhaber.com/bodrum-ve-cesmeye-su-temini-icin-deniz-suyunun-aritilmasi-kacinilmaz/).

Atabey, E. 2018. Muğla ili su kaynakları-potansiyeli-kalitesi ve alınacak önlemler (https://www.bodrumguncelhaber.com/mugla-ili-su-kaynaklari-potansiyeli-kalitesi-ve-alinacak-onlemler/).

Bakış, R. 2010.  Bodrum Yarımadası’nda turizmin su kaynakları üzerindeki etkisi ve içme-kullanma suyu problemi.

https://www.birgun.net/haber/komur-sahalari-su-kaynaklarina-kadar-ulasti-bodrum-a-komur-madeni-tehdidi-266934

https://www.milasonder.com/haber/metin-ergundan-camkoy-yeralti-sulari-hakkinda-soru-onergesi/47357

Muğla İl Çevre Durum Raporu. 2018. Muğla Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü.

T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. 2016. Batı Akdeniz Havzası kirlilik önleme eylem planı.

http://www.dsi.gov.tr

http://www2.dsi.gov.tr/bolge/dsi21/mugla.htm

Ülküm, M. 2017. Bodrum’un su hikayesi-http://www.habermilas.com/haber/50563/bodrumu-bekleyen-tehlike-susuzluk.html

https://www.aski.gov.tr/TR/Anasayfa

 

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

x

Check Also

Dr. Eşref Atabey’in Yazısı BODRUM’DA PLAJLARA SERİLEN BEYAZ KUMLAR

  BODRUM’DA PLAJLARA SERİLEN BEYAZ KUMLAR   EŞREF ATABEY Jeoloji Yüksek Mühendisi ...