DEPREMDE SU KAYNAKLARINDAKİ DEĞİŞMELER*
DEPREMDE SU KAYNAKLARINDAKİ DEĞİŞMELER*
- EŞREF ATABEY
Jeoloji Yüksek Mühendisi / Tıbbi Jeoloji uzmanı / Yazar
6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş Pazarcık’ta 7.7, Elbistan’da 7.6 büyüklüğünde oluşan depremlerin etkisiyle 10 ilimizde çok fazla vatandaşımız hayatını kaybetti. Depremin, 500 km yarıçaplı alanda etkili olduğu belirtilmektedir.
Bu denli etkili olan deprem sarsıntısında bölgede, yerkabuğundaki oynamalar yerin hidrojeolojik özelliğinde bir takım değişikliğe yol açabilecektir. Yer altı su kaynakları etkilenecektir. Özellikle Toros dağ kuşağının karstik yapılı kireçtaşı kütlelerinden çıkan su kaynakları bundan en fazla etkilenen kaynaklar olacaktır. Kaynak sularının rengi değişecek, debileri azalacaktır.
Bazı yerlerde de sıcak su çıkışları olabilir. Tatlı sularında su sıcaklığı artabilir. Tatlı su kaynaklarına sıcak sular karışabilir. Suda minerallerce zenginleşme olabilir.
Deprem öncesi su kuyularında ve yapı temellerinde su seviyesi yükselir.
Kaynak suyunda, dere suyunda azalma ya da artış olabilir. Su gazları, suda koku, suyun tadı, kimyası, su sıcaklığı değişir. Kabarcıklar olur.
Bataklık ve kömürlü zonlardan metan gazı, karbondioksit ve sülfür gazları yer altı suyuna karışabilir. Deprem şok dalgaları gelince yer altı suyu seviyesi yükselir ve zamana bağlı olarak eski haline döner.
Erzincan Kemaliye ilçesindeki karstik Kadıgölü ile Karasu Nehri’ne boşalan diğer kaynakların suları sarı, kırmızı renge dönüşmüştür.
Depremden sonra kaynak suyundaki renk değişikliği Kahramanmaraş Nurhak’da da gözlendiği belirtilmektedir.
Şekil 1
Sulardaki bu renk değişikliklerinin nedeni; kaya kütleleri sarsıntıyla yerinden oynaması, oluşan kırık ve çatlaklar boyunca yüzey sularının derine kadar inmesi ve yer altı suyunu bulandırmasıyla olmaktadır. Diğer bir husus da farklı minerallerin verdiği renk değişimi olabilir.
Depremden sonra bölgedeki birçok yerde oluşabilecek zemin çökmeleri yer altı sularında sularda kaçışlara neden olabilecektir. Sarsıntıdan yön değiştirmeler nedeniyle kaynakların suyu azalacak; ya kuruyacak ya da başka noktalardan çıkış yapabilecektir.
Nitekim, Kayseri Develi ilçesinin Küçük Künye Mahallesi’nde bulunan Homurlu Şelalesinin, deprem olduktan sonra, karstik kireçtaşlarından çıkan suyunun kesildiğini öğrendik.
Şekil 2
Kuyuların bazılarının su seviyelerinde düşmeler, bazılarında da artma gözlenebilecektir. Bazı yerlerde yer altı su seviyesinde düşme, ya da tam tersi su seviyelerinde yükselme beklenebilecektir. Bu durum içme ve kullanma su kaynaklarını ve tarım alanlarını etkileyebilecektir.
*Temizmekan.com portalında 13.2.2023 yayımlanmış yazının gözden geçirilmiş yeni halidir.
Kaynak
Eşref Atabey. 2021. Su Damlası. Sarmal Kitabevi. 1.Baskı, Haziran 2021.228s.
Eşref Atabey. 2020. Deprem ve Tsunami. Asi Kitap. 309s.İstanbul.
Eşref Atabey. 2018. Suyun Hikayesi. 615s. Asi Kitap. İstanbul
