KEMALİYE RÜZGÂR TÜRBİNLERİ ETKİLERİ

KEMALİYE RÜZGÂR TÜRBİNLERİ ETKİLERİ

 

DR. EŞREF ATABEY

Jeoloji Yüksek Mühendisi / Tıbbi Jeoloji uzmanı / Yazar

 

Kemaliye Sarıçiçek Yaylasında Rüzgar türbinleri kurulacak. Sarıçiçek Yaylası, ünlü Erzincan Tulum peyniri üretimi yapılan keçi, koyun ve sığırların mera alanları, ünlü Erzincan Balının üretildiği bin bir çiçeğin bulunduğu ender yerlerden biridir. Rüzgar türbinleri kurulduğunda Tulum Peyniri üretimi de, Arıcılıkta ciddi zarar görecektir. 

 

Erzincan, Kemaliye ilçesi, Çitköy, Efeler, Kekikpınar, Ocak, Yeşilyurt köyleri sınırları içerisinde; 3 MWm gücünde 12 adet ve 3,5 MWm gücünde 4 adet olmak üzere toplam 16 adet rüzgâr türbini kullanılarak “Kemaliye Elektrik Depolama Tesisi (50 MWe Rüzgâr Enerji Santrali (50 MWm)” projesinin kurulması ve işletilmesi planlanmaktadır. 

 

Proje, Erzincan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü WEB sayfası duyurular kısmında 18.7.2023 tarihinde ÇED süreci başlayan projeler kategorisinde ilan edilmiştir. Proje için 10.2.2023 tarihinde “ÇED Kapsam Dışı Kararı”, 4.5.2023 tarihinde de Önlisans alındığı anlaşılmaktadır. 

 

Raporda, Kemaliye’de üretilecek enerji ile ‘’Türkiye’nin enerji ihtiyacının karşılanması, enerji piyasası kanun ve yönetmeliklerine uygun olarak serbest enerji piyasasının rekabet koşulları çerçevesinde ucuz ve kaliteli enerjinin tüketicilere ulaştırılması sağlanmış olacağı’’ belirtilmiş.

Burada üretilecek enerji Türkiye’nin enerji ihtiyacını nasıl karşılayacağı soru işaretidir.

 

16 adet rüzgâr türbininden; 5 tanesi Efeler,  5 tanesi Yeşilyurt, 5 tanesi Kekikpınar, 1 tanesi de Ocak köyü sınırları içerisinde, Elektrik Depolama Tesisi ise Çitköy sınırları içerisinde yer almaktadır. İki yılda tamamlanması planlanan projenin, 49 yıl işletmede olacağı öngörülmüş.

 

Projenin Alanının Seçilme Nedenleri ve Alternatifleri bakımından, ‘’Ekonomik bir RES yatırımı için %35 veya üzerinde kapasite faktörü ve rüzgâr hızının 7 m/sn olması gerektiği, RES Proje sahasının 100 m yükseklikteki rüzgâr hızı değeri 7,0-7,5 m/sn, kapasite faktörü haritası incelendiğinde ise proje sahasının 100 m yükseklikte %35-40 kapasite faktörüne sahip bir bölgeye denk geldiği’’ gerekçesiyle bu yerin seçildiği belirtilmektedir.

 

‘’Söz konusu projenin alternatifi yoktur. Çünkü proje ile yenilenebilir enerji kaynaklarından olan rüzgâr enerjisinden elektrik enerjisi üretilecek olup, projenin kendisi alternatif enerji üretimi projesi niteliğindedir’’ şeklindeki ifade yanıltıcı ve bilimsel temelli değildir.

 

Burada üretilecek enerjinin alternatifi değil, RES kurulacağı yerin seçimi alternatifi söz konusu olmalıdır. Bu yönüyle değerlendirdiğimizde RES enerjisinin alternatifi olduğu gibi, yer seçimiyle ilgili de alternatifi vardır.

 

Projenin ‘’Halkın Bilgilendirilmesi ve Sürece Katılımı Toplantısı düzenleneceği, toplantı yeri; proje etki alanında kalacak yerleşimler dikkate alınarak belirleneceği’’ belirtilmektedir.

Şekil 1

Şekil 2

 

Rüzgâr türbinlerinin ünlü Erzincan tulum peyniri ve arıcılığa zararı

 

Rüzgar Enerji santrallari yenilenebilir ve yeşil enerji kaynağı bilinmesine karşın, çevre ve insan sağlığına zararlı etkileri de vardır.

-Arazi kullanım alanı, 

-Elektromanyetik alan etkisi, 

-Görüntü ve estetik etki, 

– Gürültü, 

-Bal arıları ve arıcılığa etkileri, 

-Kuşlara ve yarasalara etkileri vardır.  

 

Arazi kullanımı 

 

Türbinlerin kurulacağı yerlere yolların açılmasıyla orman ve bitki örtüsü ortadan kaldırılır. Türbinler için belli bir alan kullanılır. Sarıçiçek yaylasındaki mera alanları türbinler için kullanılacaktır.

 

Görüntü ve estetik etki

 

Görsel etkileri rüzgar türbinlerindeki gölge titreşimi ve parıltı şeklinde olmaktadır. Güneşin doğuşu ve batışı sırasında rüzgar türbinlerinin dönmekte olan kanatları gölge oynamasına ve gölge titreşimine sebep olabilir. Bu etki yöredeki canlıları etkileyecektir.

 

Elektromanyetik alan etkisi

 

Rüzgar türbinleri, elektromanyetik alan oluşturarak kurulduğu bölgedeki havacılık ve denizcilik haberleşmelerini, radyo ve televizyon yayınlarını olumsuz etkileyebilir.

 

Rüzgâr türbinlerinin gürültü etkisi

Rüzgâr türbinlerinde gürültü sorunu iki nedenle oluşur. Biri mekanik, diğeri aerodinamik nedenledir.

Mekanik gürültü: Dişli sistemi, jeneratör, soğutma fanları gibi sistemlerden kaynaklanır. 

Aerodinamik gürültü: Rüzgâr ve kanat etkileşimi nedeniyle oluşan gürültüdür. Aerodinamik gürültü üzerine  iyileştirme çalışmaları yapıldığı,  600 kW güç kapasiteli rüzgâr türbininden 200 m uzaklıkta duyulan gürültü seviyesi 46,5 dB iken; 2 MW güç kapasiteli rüzgâr türbininden aynı uzaklıkta duyulan gürültü seviyesi 47 dB olarak belirlenmiştir. Rüzgâr türbini gürültü kaynağı kanadın ucu değil, ucuna yakın bir bölgedir.

Rüzgâr türbinlerinin sağlığa etkileri

Rüzgâr türbinlerinin ürettiği darbeli ses ötesi dalga ve düşük frekanslı gürültü yakınında yaşayanlarda doğrudan uyku bozukluğu ve ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Türbinlerin ürettiği darbeli ses ötesi dalgalar ve düşük frekanslı gürültü  semptomlara ve duyarlılığa neden olduğu belirtilmektedir. Özellikle ses ötesi dalgaların kapalı cam ve duvarlardan geçtiği, hatta odaların içinde yankılanarak daha da şiddetli bir etki yarattığı ortaya konulmuştur. Tepelere kurulan rüzgâr türbinlerinin ürettiği ses ötesi dalgalar çok daha uzak mesafelere ulaşır. RES’den gelen gürültü yakınında yaşayan insanların sağlığını olumsuz etkileyebilir. Mevcut gürültü ölçümleri yerine evlerin içinde tam spektrum ölçüm yapılması gerekiyor.

 

Rüzgar türbinlerinin bal arıları ve arıcılığa etkileri 

 

Tozlaşmayı sağlamaya yardımcı olduklarından dolayı meyve ve tarımın devamı büyük ölçüde arılara ve böceklere bağlıdır. Bitkilerin yaklaşık yüzde 90’ı tozlayıcıların yardımına ihtiyaç duyar. Arılar en etkili tozlayıcılardır. Bir işçi arı altı hafta yaşar; dolayısıyla önemsizdir; diye düşünülebilir. Ancak bir günlük ömrü de olsa o bir canlıdır ve tek seferde yaklaşık 100 çiçeği ziyaret ederek yarattığı değerin büyüklüğü tartışılamaz.

Bal arıları 500 gram bir bal kavanozunu doldurmak için yaklaşık 6 milyon çiçeği ziyaret ederek nektar toplar ve topladığı bu nektarı kovanda bala dönüştürürler. 500 gram bir bal kavanozunu tek bir arı üretmiş olsaydı 2000 günde bu kavanozu doldurabilecek kadar bal üretebilirdi. Bu süre yıl olarak yaklaşık 5,5 yıl yapar. Bal arılarının bir kavanoz balı üretmek için toplamda 40 bin km uçması gerekir.

Bal arısı saatte 24 kilometre hızla 9 kilometre kadar uzaklığa uçabilir. Eğer rüzgar esen her tepeye ve dağların sırtlarına RES kurulursa Dünyadaki bal arısı popülasyonunun neredeyse yok olmasından sorumlu RES’ler görülebilir. 

 

• Dönen rüzgar kanatları böcekler ve arılar için ölümcül bir mekanizma durumundadır. Bu öldürücü etkinin yanı sıra türbin çevresinde oluşan türbülans ve basınç farkı da arıların kalıcı fiziksel hasar almalarına neden olmaktadır. Ek olarak türbin kanatlarından kaynaklı böcek ve arı ölümleri, parçalanmış böceklerin etrafa saçılmasına ve bununla beraber koku oluşumuna neden olarak diğer kanatlı hayvanları da çekecektir. Böylelikle bu durum artarak devam edecektir.

 

• Ayrıca arılar; hava sıcaklığını, rüzgârın hızını ve gürültü düzeyini de yine antenlerinde bulunan alıcılar sayesinde algılar. Rüzgâr türbinleri kanatlarından oluşan; gürültü ve kaçak akımların sebep olduğu kaçak gerilim nedeniyle arıların yönlerini şaşırmaları ve kaybolmalarına neden olabilir.

 

• Rüzgar türbinleri kanatlarına ulaşan rüzgarın yarısından fazlasını hareket enerjisine dönüştürebilmektedir. Geriye kalan rüzgar ise yüksek hız ile savrulur. Buna bağlı olarak yerdeki nemli havanın yukarıya çıkmasına neden olur ve çevredeki arı varlığına önemli zararlar verebilir. RES Sarıçiçek yaylasındaki arıcılığa ciddi zarar vereceği ortadadır.

 

Rüzgar türbinlerinin kuşlara etkisi

 

Rüzgar türbinlerinin kuşlar ve yarasalara olumsuz etkileri vardır. Rüzgar türbinleri pervanelerine takılma ve çarpmayla tehlike altında olan canlıların kuşlar olduğu,  türbinlerin çalışması sırasında pervanelerine çarpmayla kuş ölümleri olur.

Rüzgar türbinlerinden kuş ölümlerinin nedeni türbin kanat yapılarından kaynaklanmaktadır. Üç adet olan kanatlar 10 ile 200 metre uzunlukları arasında değişmektedir. Çeşitlerine göre kanatlar dakikada ortalama 15 tur atabilmektedir. Bu dönüş esnasında kuşlar kanatlara çarpmaktadır. 

Rüzgar türbinleri saniyede 80 metre bir hızla dönen ve en az 30 metre yükseklikte uçları olan devasa kanatlara sahiptir. Bu da onu tehlikeli kılan özelliğidir. Kuşlar, bu bıçakların oluşturduğu akım yoluna uçarak korkunç bir şekilde ölürler. Bu durumdan en çok etkilenen ötücü kuşlardır ve yaklaşık yüzde 10’u yırtıcı kuşlardan oluşur. Koruma değeri yüksek olan kuş türlerinin ölümüne sebep olabiliyor. Özellikle şahinler ve kartallar gibi büyük yırtıcıların ölümleri ekosistemi olumsuz etkiliyor. 

Kuş göç yolları üzerinde rüzgar türbinleri etkisi

 

Türkiye’de Rüzgar Elektrik Santrallerinden 48 tanesi önemli kuş göç yollarının olduğu alanlarda bulunmaktadır. Bunlardan biri de Munzur Dağları Erzincan Kemaliye koridorudur. Sarıçiçek Yaylası kuş göç yolu üzerinde bulunur. 

Rüzgar türbinleri pervanelerine takılma ve çarpmayla tehlike altında olan canlılar kuşlardır.  RES’ler nedeniyle kuşların göç veya günlük uçuş yollarını değiştirmesidir. Süzülerek uçan kuşların türbinlerle çarpışma ihtimalleri ve türbinlerinde kuşlara bariyer etkisi gösterme durumu söz konusudur. 

Kuş göçleri genellikle 300 ile 1000 m arası yükseklikte yoğun olmakla birlikte daha yükseklerde göç eden kuşlar da vardır. Rüzgar türbinlerinin kurulduğu bölgelerin göç yolları üzerinde olmaması gerekiyor. Bu bakımdan Kemaliye’de Sarıçiçek Yaylasında RES kurulması sakıncalıdır.

 

Rüzgar türbinlerinin yarasalara zararları 

 

Kuşlardan yedi kat daha hızlı ölen yarasalar, hareket eden bıçakların hava basıncının düşmesine neden olarak akciğerlerindeki kan damarlarını patlatmasıyla ölüyor.

 

Daha fazla açıklayıcı bilgi için lütfen aşağıdaki kaynaklara başvurunuz.

 

Kaynaklar

Eşref Atabey. 2023. Yenilenebilir Enerji Kaynakları ve Çevre. 154s. Sarmal Kitabevi. İstanbul.

Eşref Atabey. 2023. Madencilik ve Çevre. 196s. Sarmal Kitabevi. İstanbul.

Eşref Atabey. 2022. Rüzgâr türbinlerinin bal arıları ve arıcılığa etkileri (https://www.temizmekan.com/ruzgar-turbinlerinin-bal-arilari-ve-ariciliga-etkisi/)

Eşref Atabey. 2022. Rüzgâr türbinlerinin kuşlar ve yarasalara etkileri- (https://www.temizmekan.com/ruzgar-turbinlerinin-kuslara-ve-yarasalara-etkisi/)

Eşref Atabey. 2022. Rüzgar türbinlerinin gürültü etkisi (https:/www.temizmekan.com/ruzgar-turbinlerinin-gurultu-etkisi/)

Traktek Enerji Tedarik Depolama Ticaret Anonim Şirketi. 2023. Kemaliye Elektrik Depolama Tesisi (50 Mwe / 50 Mwh) Rüzgâr Enerji Santrali Projesi (16 Adet Türbin: 50 Mwm / 50 Mwe). Erzincan İli, Kemaliye İlçesi, Çit-Efeler-Kekikpınar-Ocak-Yeşilyurt Köyleri. ÇED başvuru dosyası.

Şekil 3