Anasayfa / KÖŞE YAZARLARIMIZ tüm yazılar için fotografa tıklayınız / DR. EŞREF ATABEY / VÜCUDUMUZDAKİ TAŞLAR: BÖBREK VE MESANE TAŞLARI

VÜCUDUMUZDAKİ TAŞLAR: BÖBREK VE MESANE TAŞLARI

VÜCUDUMUZDAKİ TAŞLAR: BÖBREK VE MESANE TAŞLAR

(Tıbbi Jeolojik açıdan bakış)  

 

  1. EŞREF ATABEY

Jeoloji Yüksek Mühendisi / Tıbbi jeoloji Uzmanı / Araştırmacı yazar

 

Nasıl ki yerkabuğundaki kayaçların (taşların) bazıları kimyasal yolla oluşuyorsa, nasıl ki doğadaki radyasyonun %11’i vücudumuzda bulunuyorsa, içtiğimiz su ile yediğimiz besinlerdeki element ve minerallerden kaynaklı vücudumuzda da kimyasal yolla taşlar oluşmaktadır. Vücudumuzda oluşan bu taşlara BÖBREK VE MESANE TAŞLARI diyoruz. 

Yerkabuğundaki kayaçlar magmatik (iç püskürük), volkanik (dış püskürük), metamorfik (başkalaşım) ve sedimanter (tortul/çökel) kökenli olmak üzere dört türdür. Bunlardan bazıları örneğin sedimanter kayaçlar oluşumlarına göre fiziksel, kimyasal ve organik kökenli diye üçe ayrılır. Kireçtaşı, kaya tuzu, alçıtaşı (jips), traverten (Pamukkale travertenleri gibi), tufa, deniz ve göllerde oluşan oolit ve pisolitler, mağaralardaki sarkıt, dikit ve mağara incileri kimyasal sedimanter kayaç örnekleridir. Tıpkı doğadaki kayaç oluşumlar gibi kimyasal yolla böbreğimizde de taşlar oluşmaktadır.

Böbrek taşlarının çeşitleri, özellikleri, oluşumu, bileşimi, mineralojisi jeoloji biliminin konusuna, özellikle TIBBİ JEOLOJİ ilgi alanına girmektedir.

Yazıda böbrek taşlarının çeşitleri, özellikleri, mineralojisinden bahsedeceğim. Böbrek taşları doğrudan insan sağlığıyla ilgili olduklarından, konuya bütüncül yaklaşımla bakabilmek için, tıbbi yönünü de farklı kaynaklardan derlediğim bilgilerle destekleyeceğim.

Üriner sistem taşları; böbrekten mesaneye kadar üriner sistemin herhangi bir kesiminde, insanların yaklaşık %5-10’unda yaşamlarının herhangi bir bölümünde, genellikle 20-40 arası yaşlardaki insanlarda oluşabilmektedir [1]. Bunların çoğunda, başka taş gelişimi ihtimali yüksek olduğu için, hastalık kronik bir hal alır. Her biri yumruk büyüklüğünde olan böbrekler vücudun  yan-arka kısımlarında yerleşmiş organlardır. Mesaneye üreter adı  verilen  dar tüplerle bağlanmışlardır [2, 3]. Böbrekler kanı süzen, faydalı maddeleri tekrar vücuda geri alan, zararlı  maddelerin idrarla atılımını sağlayan filtrelerdir. Böbrekten atılan idrar mesanede toplanır ve üretra adı verilen kanalla vücuttan dışarı atılır.

Böbrek taşları,  çeşitli minerallerin ve başka maddelerin böbrekte toplanıp, katı parçacıklar halinde çökelmesi sonucu oluşur. Normal koşullarda idrarda bulunan çeşitli kimyasal maddeler bu çökmeyi engeller. Fakat bazı durumlarda bu koruyucu mekanizma etkisini yitirir. Eğer oluşan parçacıklar küçükse herhangi bir yakınmaya neden olmadan idrarla atılırlar. Daha büyük taşlar ise böbrekte veya idrar yolunda bir yerde takılıp tıkanmaya yol açabilirler [2, 3]. 

 

Böbrek  taşı çeşitleri

 

Kalsiyum oksalat, ürik asit, struvit ve sistin olmak üzere başlıca dört tür böbrek taşı bulunmaktadır. Böbrek taşları bir kum tanesi kadar küçük ya da bir inciden büyük, bazen de daha büyük olabilir. Böbreklerde kalabilir; üreterlerden (böbreklerden mesaneye giden tüpler) ve idrarla vücuttan dışarı çıkabilirler. Bir böbrek taşı üreterlerden ve idrarla dışarı çıktığında buna böbrek taşı geçirme denir. Böbrek taşı da idrar yoluna yapışabilir ve idrarın geçmesini engelleyebilir. Bir böbrek taşı ya da büyük bir böbrek taşı geçtiğinde idrar akışını engeller; çok acı verici olabilir [4].

 

Kalsiyum oksalat taşları: Kalsiyum taşları en yaygın böbrek taşı türüdür. Genellikle kalsiyum ve oksalattan (çoğu gıdada bulunan doğal bir kimyasal) yapılır; ancak bazen kalsiyum ve fosfattan yapılır [4]. Tüm böbrek taşlarının yaklaşık %70-80’i ya kalsiyum oksalat, kalsiyum fosfat ya da her ikisinin bileşiminden oluşur. Bunlar, kalsiyum oksalat dihidrat (vedelit) ile kalsiyum oksalat monohidrat (vevelit) mineralidirler. 

 

Ürik asit taşları

 

Ürik asit taşları idrarınız genellikle çok asidik olduğunda oluşur. Ürik asit kendi başına ya da kalsiyum ile taş oluşturabilir [3]. Ürik asit vücutta protein yakımı sonucu normal olarak oluşur ve idrarla dışarı atılır. Ancak bazı kişilerde özellikle erkeklerde ürik asit böbreklerde ve eklem yerlerinde birikebilir. Eklemlerde ürik asit birikmesi ailevi geçişli olan gut hastalığında görülür. Böbreklerde birikmesi ile de ürik asit taşları oluşur. Böbrek taşlarının %5-23 ü (özellikle çoğunlukla  erkeklerde olmak üzere) ürik asit taşlarıdır [2]. 

 

 Struvit taşları

 

Bakterilerin idrarınızda biriken amonyak yaptığı belirli idrar yolu enfeksiyonlarına sahip olduğunuzda ortaya çıkabilir [4]. Struvit taşları magnezyum, amonyum ve fosfattan yapılır. Tüm taşların yaklaşık %20’sini oluştururlar [2]. 

 

Sistin taşları

 

Sistin taşları vücudunuzun doğal olarak yaptığı, sistin adı verilen bir kimyasaldan yapılır. Sistin taşları çok nadirdir ve sistin böbreklerden idrara sızmasına neden olan genetik bir bozukluğu olan kişilerde görülür [4]. 

 

Üriner sistem taşları özellikleri

 

‘’Üriner sistem taşları genellikle beyaz-sarı ve kahvenin çeşitli tonlarında renklere sahip olup,  büyüklüğü 1-80 mm arasında değişmektedir. Yaygın şekillerini tekli ya da birleşik yumrular, basık, yassılaşmış küresel ve elipsoyidal biçimler oluşturmaktadır. Bütünüyle böbreğin şeklini almış, ayrıca küremsi/elipsoyidimsi yumruların oluşturduğu çok kollu yıldız-benzeri oluşumlara da rastlanılabilmektedir [5]. Üriner sistem taşlarının yüzeyi pürüzlü olabildiği gibi, parlak ve cilalı gibi de olabilmektedir. Ayrıca tıkız ya da gözenekli, soğan kabuğu gibi iç içe geçmiş halkalardan oluşabilmektedir. Bir böbrekte tek bir veya tane boyu birkaç mm arasında değişen onlarca taş da bulunabilmektedir [5].

  

 

 

Böbrek taşlarının biyomineralojisi

 

Dünyadaki istatistiklere göre üriner sistem taşlarının yaklaşık %60’ını kalsiyum okzalat, %9’unu kalsiyum fosfat, %11’ini kalsiyum okzalat+kalsiyum fosfat, %20’sini diğerleri oluşturmaktadır [1]. 

Böbrek taşı türleri: A- Kalsiyum oksalat monohidrat mineralleşme evresi, B- Kalsiyum oksalat monohidrat dallanmış şekli, C- Apatiti sarmış kalsiyum oksalat monohidrat, D- Kalsiyum oksalat monohidrat taşının taramalı elektron mikroskobu (SEM) görünümü, E-Brusit, F-Struvit [11].

 

Böbrek  taşları oluşum nedenleri 

 

Üriner sistem taşlarının başlıca oluşum nedenleri; genetik, anatomik bozukluklar, metabolik düzensizlikler, diyet uygulanması, ilaçla aşırı kalsiyum alınması, aşırı okzalatlı yiyecekler, bazı hastalıklar, hareketsizlik, iklimsel koşullar [1] ve nonobakterilerdir [12]. Balıkla yoğun beslenen insanlarda fosfatlı taşların gözlenmesi, beslenme rejimi ile böbrek taşı oluşumu arasındaki ilişkiyi göstermektedir [5]. Yüksek doz kalsiyum ve D vitamini alımı, aşırı kilolu olma, açlık, kişinin hayat tarzıyla ilgili faktörlerdir [2]. Böbrek taşları genellikle 20-40 arası yaşlardaki insanlarda görülmektedir [2]. Erkeklerde kalsiyum ve ürik asit taşı gelişimi ihtimali daha yüksek olup, kadınlarda ise struvit taşı gelişimi ihtimali daha yüksektir [2].

 

Böbrek taşının belirtileri 

 

Böbrek taşının genellikle ilk belirtisi şiddetli bir yanma ağrısıdır. Bu ağrı genellikle, taş idrar yolunun bir kesimini  tıkadığında veya hareket ettiğinde  meydana gelir. Taşın bulunduğu yere göre,  ağrı  kasıklara ve uyluğun iç yüzüne yayılabilir ve bulantıya ve kusmaya neden olabilir. Eğer taş idrar yolunda tahrişe neden olmuşsa, idrarda bir miktar kanda görülebilir [2]. 

 

Böbrek  taşlarının  tedavisi 

 

Çoğu böbrek taşı herhangi bir sorun çıkarmadan idrar yolundan kolayca geçerek düşer. Bunu kolaylaştırmak için hekimler genelde şu önerilerde bulunurlar: Günde en az 2 litre su içilmesi, ihtiyaç olduğunda ağrı kesici alınması, düşürülen taşın türünün öğrenilmesi ve bu yönde tedavi planlanması için saklanılması, tedavide yaşam tarzında değişiklikler, ilaç tedavisi, izlem, taş kırma ve cerrahi   yöntemdir [2]. 

 

Çin’li doktorlar tek bir hastadan 420 böbrek taşı çıkardılar

 

Çin’de erkek bir hasta Zhejiang Eyaleti’nin doğusunda Dongyang’daki bir hastanede taşları çıkarmak için iki saatlik bir operasyon geçirdi.  Dr. Wei Yubin, “Soya ürünleri, özellikle alçı tofu, kalsiyum bakımından çok yüksek olduğunu, fazlasının yeterli miktarda, su alınmadığından vücuttan atılmadığını belirtmiştir [13]. Hasta karın ağrısı şikayeti ile doktora gitmiş ve daha sonra yapılan Bilgisayarlı Tomografi taraması sol böbreğinin taşlarla dolu olduğunu göstermiş. Doktor, hasta bekleseydi, böbreğinin çıkarılması gerektiğini söylüyor. 420 böbrek taşı rahatsız edici olsa da, dünya rekoru dışında çok uzak. Guines Dünya Rekorlarına göre, 2009 yılında Hindistan’daki bir doktor, üç saatlik bir ameliyat sırasında hastanın sol böbreğinden 172.155 taşı çıkarmış [13].

A                B

Böbrek taşları; A-[13], B-[14].

 

Böbrek ve mesane taşı analizi 

 

Öğütülüp toz haline getirilen böbrek ve mesane taşlarının, X-Işını Kırınımı (XRD) yöntemi ile tanımlamaları MTA Genel Müdürlüğü laboratuvarlarında yapılmaktadır.

 

Kaynaklar

[1] Medicinenet, 2005 (http://www.medicinenet.com).

[2] https://www.populermedikal.com/2001/01/22/bobrek-taslari/-erişim 2005, 3.6.2020

[3] Atabey, E. 2005. Tıbbi Jeoloji. JMO yayını: 88,194s. Ankara.  

[4] https://www.kidneyfund.org/kidney-disease/kidney-problems/kidney-stones/-erişim 3.6.2020

[5] Yalçın, H. ve Yalçın, F. 2005. Böbrek taşlarının biyojeokimyası: Sivas bölgesinden bazı örnekler. 1.Tıbbi jeoloji Sempozyum Kitabı (Editör: Eşref Atabey), 154-167, JMO Yayını: 95. ISBN: 9944-89-076-6.

[6] https://www.stonedisease.org/kidney-stone-photos

[7] httpsemottawablog.com201901effect-of-tamsulosin-on-passage-of-symptomatic-ureteral-stones-a-randomized-clinical-trial

[8] https://medium.com/@AustinL/how-to-get-rid-of-kidney-stones-naturally-without-surgery-753fba906e26

[9] main-qimg-cb176bf3f63193f3a5d2fab222ad21e6

[10] httpswww.gettyimages.comphotoskidney-pain

[11] Jeffrey, A. W. ve Michael, D. W. 2007. Pathological biomineralization of kidney. 

    Elements, 3, 415-421.

[12] Çiftçioğlu, N., Björklund, M., Kuorikoski, K. Bergström, K., 1999. Nanobacteria: An infectious cause for kidney stone formation. Kidney International, 56, 1893-1898.

[13] https://www.bbc.com/news/blogs-news-from-elsewhere-33051797

[14] httpyancao.infoyancao-images.html

 

İlgili linkler

Web: http://www.esrefatabey.com/

Facebook: https://www.facebook.com/esrefatabey54/?modal=admin_todo_tour

Facebook: https://www.facebook.com/esref.atabey.7

YouTube kanalı: https://www.youtube.com/channel/UCafLxYqTVUX80lPcVX18lOw?view_as=subscriber

Instagram: @esrefatabey

E-Posta:esrefatabey@gmail.com

 

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

x

Check Also

ÇÖL ÇEKİRGELERİ ÜLKEMİZE GİRERSE BİYOLOJİK TEHLİKE YAŞANIR

ÇEKİRGE İSTİLASI   EŞREF ATABEY Araştırmacı yazar   Çöl çekirgeleri ülkemize girerse ...