DR. EŞREF ATABEYFLAŞ HABER

TÜRKİYE’DE DOĞAL VE MADENCİLİKTEN KAYNAKLI ARSENİKLİ İÇME SULARI 

TÜRKİYE’DE DOĞAL VE MADENCİLİKTEN KAYNAKLI ARSENİKLİ İÇME SULARI 

 

DR.EŞREF ATABEY

Jeoloji Yüksek Mühendisi / Tıbbi Jeoloji uzmanı

 

Sağlığımız için içme sularında arsenik oranı litrede 10 mikrogramı geçmemelidir. Litrede 10 mikrogramdan fazla arsenikli sular uzun süre içildiğinde akciğer kanseri, deride lezyonlar ve keratozis olmaktadır.

Arsenik yer altı sularına doğal ve insan kaynaklı yani metalik ve kömür madenciliği, jeotermal faaliyetlerle daha fazla kirletilmektedir.

 

Yerkabuğunda belli oranda arsenik mineralleri bulunur. Bunlardan Arsenopirit, Realgar ve Orpiment altın gibi bazı metalik madenler ve Bor mineralleriyle birlikte bulunur. Kömürde bulunan pirit, yükseltgen ortamlarda arsenopirite dönüşür; yine yerkabuğundaki arsenik mineralleri yer altı suyuyla kimyasal tepkimeye girerek +3 ve +5 değerli halinde yer altı sularında derişimleri artar. Bu da insan sağlığı için risk oluşturur.

 

Diğer taraftan altın madenciliğinde olduğu üzere cevherli kayalar kırılıp öğütülüp, toz şeker boyutuna getirilir; altın elde etmek için siyanür ve kimyasallarla liç edilen malzeme içindeki arsenik hareketli hale geçer ve yer altı sularında zenginleşir ve sağlık için risk oluşturur. 

Şekil 1

Şekil 2

 

TÜRKİYE’DE ARSENİKLİ YER ALTI SULARI BULUNAN YERLER VE HAVZALAR 

 

Türkiye’de arsenik bulaşan alanlar genelde jeotermal kaynaklar ile madencilik faaliyetlerinin bulunduğu yerlerdir. İç Anadolu ve iç Ege Bölgeleri’ndeki kapalı havzalar arsenik oluşumuna uygun alanlardır. Batı ve Orta Anadolu Graben sistemlerine ve kırık hatlarına bağlı jeotermal kaynakların yoğun olduğu bölgelerde jeotermal kaynaklardan tatlı yer altı sularına arsenik bulaşmaktadır. 

 

Metalik madencilik faaliyetlerinin yapıldığı bakır-kurşun-çinko kuşağı olan Karadeniz kuşağının yanı sıra, Konya Sarayönü ilçesi Sızma Mevkii cıva pasaları, Çanakkale Lapseki ilçesi Korudere’de kurşun, İzmir Ödemiş ve Beydağı ilçelerinde cıva ve antimon ocağı ve pasaları, Kastamonu Küre ilçesinde bakır, Artvin Murgul ilçesinde bakır, Kütahya Tavşanlı ilçesinde gümüş, Niğde Ulukışla ilçesinde Madenköy kurşun-çinko pasaları, Kastamonu Bozkurt ilçesi Kuzköy cıva paslarından asit maden drenajı nedeniyle toprak ve yer altı sularında arsenik derişimi artmıştır. 

 

Ülkemizde arsenik bulaşan en önemli iki yöre hem doğal etki ve hem de Bor madenciliğinden kaynaklı Emet-Hisarcık (Kütahya) Havzası’nın yer altı ve içme suları ile doğal etkilerle olan Nevşehir yöresi yer altı ve içme sularıdır.  

 

Şekil 3

 

TÜRKİYE’DEKİ ALTIN İŞLETMELERİ VE ARSENİK RİSKİ

 

Türkiye’deki altın yatakları Ege, Doğu Karadeniz, İç Ege ile Doğu Anadolu’da yoğunluktadır. İşletmede olanlar, İzmir Ovacık, Çukuralan ve Efemçukuru, Manisa-Sart, Uşak Eşme-Kışladağ, Gümüşhane-Mastra ve Midi, Erzincan İliç-Çöp.ler, Eskişehir Beylikova-Kaymaz, Niğde Ulukışla-Bolkardağ, Kayseri-Himmetdede ve Öksit, Ordu Fatsa-Altıntepe, Sivas Kangal–Bakırtepe, Konya-İnlice, Balıkesir-Kızıltepe, İvrindi ve Gediktepe, Çanakkale-Lapseki, Bilecik-Söğüt. 

Diğerleri Artvin ili Hot; Balıkesir Çoraklık, Kubaşlar; Çanakkale Kirazlı ve Akbaba; Eskişehir Sivrihisar; Gümüşhane Mescitli; İzmir Seferihisar; Kayseri Kaş.

Çanakkale’de Küçükdere, Madendağ; Ankara’da Gicik; Hatay’da Kisecikköy-Akıllıçay altın madenleri planlama aşamasındadır. Altın cevherleşmeleri genel olarak Arsenik mineralleriyle birlikte bulunur. Altın madenciliği yapılan bu yerlerde yer altı suları arsenikçe kirletilmektedir.

Şekil 4

 

Kaynaklar

Eşref Atabey. 2009. Arsenik ve Etkileri. MTA, Yerbilimleri ve Kültür Serisi: 3, 91s. ISBN:978-605-4075-28-7.

Eşref Atabey. 2023. Madencilik ve Çevre. 196s. Sarmal Kitabevi. ISBN: 9786256885042. İstanbul.

Eşref Atabey. 2021. Elementler ve Sağlık, Sarmal Kitabevi. 491s. 1.Baskı, Mayıs 2021. İstanbul. ISBN 978-625-7647-42-7

Eşref Atabey. 2010. Türkiye’de İnsan Kaynaklı Unsurlar ve Çevresel Etkileri. MTA Yerbilimleri ve Kültür Serisi: 7, 286s. ISBN: 978-605-4075-77-5. 

www.mta.gov.tr

 

Daha Fazla Göster

İlgili Makaleler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu