DOĞAL SİT ‘’DOĞAL KORUMA ALANLARI’’NDA MADENCİLİK FAALİYETİ, BARAJ VE GÖLET YAPILABİLECEK, HİDROELEKTRİK (HES), RÜZGAR (RES) VE GÜNEŞ ENERJİ (GES) SANTRALLARİ KURULABİLECEK
DR. EŞREF ATABEY
Jeoloji Yüksek Mühendisi / Tıbbi Jeoloji uzmanı
Korunan Alanların Tespit, Tescil ve Onayına İlişkin Usul ve Esaslara Dair 19 Temmuz 2012 tarih ve 28358 sayılı yönetmelikte 5 Mart 2022 tarih 31769 sayılı yönetmelikle yapılan değişiklikle, madencilik, baraj ve gölet yapımı, HES, RES ve GES santrallari kurulabilmenin yolu açılmış oldu.
Doğal Sit Alanları, 1- “kesin korunacak hassas alan”, 2- “nitelikli doğal koruma alanı”, 3- “sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanı” olarak sınıflandırılmıştı.
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı 16 Ekim 2019 tarihli ‘’Doğal Sit Alanları Koruma ve Kullanma Koşulları İlke Kararı’’ ile kesin korunacak hassas alanlar, nitelikli doğal koruma alanları ve sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanları olarak tescil edilen doğal sit alanları için koruma ve kullanma koşulları belirlenmişti. Yeni yönetmelik değişikliğiyle bu ilke kararlarının, bazı eklemelerle hayata geçirildiği görülmektedir.
Yönetmelik değişikliğinde, KESİN KORUNACAK HASSAS ALANLARLA ilgili Bakanlığın ilke kararlarının yer almadığı, buna karşın NİTELİKLİ DOĞAL KORUMA ALANLARI için ilke kararlarının yer verildiği görülmektedir.
Bakanlığın ilke kararlarında; KESİN KORUNACAK HASSAS ALANLAR ile NİTELİKLİ DOĞAL KORUMA ALANLARINDA madencilik faaliyeti yapılamaz, taş, toprak, kum alınamaz, toprak, cüruf, çöp, sanayi atığı vb. malzeme dökülemez denilmekteydi. Yeni yönetmelik değişikliğinde bu ibare geçmemektedir. Buradan koruma alanlarında madencilik yapılabileceği anlamı çıkmaktadır. İlave olarak hidroelektrik, rüzgâr ve güneş enerji santralleri yapılabileceği belirtilmektedir.
Değişiklikle,
‘’KESİN KORUNACAK HASSAS ALANLAR’’da atıksu, içme suyu, doğal gaz ve elektrik hatları, Ulusal güvenlik için zaruret arz eden tesisler, orman yangın yolu açılabilecek, balıkçılık faaliyetleri yapılabilecek.
‘’NİTELİKLİ KORUMA ALANLARI’’nda; madencilik faaliyetleri, hidroelektrik, rüzgâr ve güneş enerji santralleri, içme suyu amaçlı baraj ve göletler ile tarımsal sulama amaçlı göletler, entegre tesis içermeyen tarım faaliyetleri, tıbbi ve aromatik bitki yetiştiriciliği, rekreatif amaçlı ile yüzer iskele, doğal kaynak suyu çıkarılması, kültür balıkçılığı, ulaşım hatları ile bunların zorunlu yapıları, elektrik iletim hattı/tesisi, içme ve kullanma suyu hattı, atıksu hattı, trafo, haberleşme servisleri, açık otopark, Ulusal güvenlik için zaruret arz eden tesisler, balıkçı barınakları yapılabilecek.
‘’SÜRDÜRÜLEBİLİR KORUMA VE KONTROLLÜ KULLANIM ALANLARI’’nda madencilik faaliyetleri, baraj ve gölet yapılabileceği, bu alanlarda hidroelektrik, rüzgâr ve güneş enerji santralleri ile turizm ve yerleşimlere izin verildiği anlaşılmaktadır.
Yapılan değişiklikler aşağıda verilmiştir.
19 Temmuz 2012 Tarih ve 28358 Sayılı Yönetmelik’’te 5 Mart 2022 Tarih 31769 Sayılı Yönetmelikle yapılan değişiklikle;
Kesin korunacak hassas alanların ayırt edici özellikleri
Madde 2- Aynı Yönetmeliğin 7 nci maddesinin birinci fıkrasına şu fıkra eklenmiştir.
…“(3) Bu alanlarda, kesin yapı yasağı olmakla birlikte faaliyetlerin niteliğine, içeriğine ve zorunluluk haline ilişkin Bölge Komisyonları tarafından yapılacak değerlendirmeye göre;
a) Kamu menfaati gereği zorunluluk arz eden hallerde mevcut yol güzergâhı kullanılması koşuluyla atıksu, içme suyu, doğal gaz ve elektrik hatları,
b) Ulusal güvenlik için zaruret arz eden tesisler,
c) Orman yangın yolu açılmasına, ormanların bakım ve onarımına, biyotik zararlılarla ve abiyotik (yangın, sel, fırtına) etkenlerle mücadele edilmesine yönelik çalışmalar,
ç) Dalyan ve lagün ekosistemlerinde doğal dengenin devamlılığının sağlanması amacıyla ilgili kamu kurum görüşleri doğrultusunda ve herhangi bir yapı yapılmamak şartıyla alanın özelliğinden kaynaklanan geleneksel avcılık yöntemleriyle yapılan balıkçılık faaliyetleri yapılabilir.”
Nitelikli doğal koruma alanlarının ayırt edici özellikleri
Madde 3- Aynı Yönetmeliğin 8 inci maddesinin ikinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Önceki yönetmeliğin 2.inci fıkrası şöyleydi:
(2) Bu alanlar, örtü altı tarım uygulamaları hariç tarım, kültür balıkçılığı hariç balıkçılık faaliyetleri ve alanın doğal yapısı ile uyumlu çadırlı kamp alanı, bungalov ve günübirlik faaliyetlerin yapılabildiği alanlardır. Alanın doğal özelliklerinin devamlılığı için halkın bu alanlara erişiminin uygun seviye ve şekilde tutulması esastır’’ ibaresi,
Şu şekilde değiştirilmiştir;
“(2) Nitelikli doğal koruma alanları; bölgenin doğal yapısı, ekolojik değerleri, silueti, doğal peyzajı ve benzeri ayırt edici özellikleri göz önünde bulundurularak faaliyetlerin niteliğine, içeriğine ve zorunluluk haline ilişkin Bölge Komisyonları tarafından yapılacak değerlendirmeye göre;
a) Entegre tesis içermeyen tarım faaliyetlerinin,
b) Geleneksel yaşam biçiminin gerektirdiği nitelikte, entegre tesis içermeyen hayvanların barınması ve beslenmesi için gerekli olan yapıların,
c) Tıbbi ve aromatik bitki yetiştiriciliğinin,
ç) Rekreatif amaçlı iskele ile imar planı kararıyla yapılan ve yüzer sistem kullanılan iskelenin,
d) Doğal kaynak suyunun çıkarılmasına yönelik uygulamaların,
e) Geleneksel balıkçılık faaliyetleri ile sulama amaçlı göletlerde olmak ve üretim kapasitesi 25/11/2014 tarihli ve 29186 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin EK-2 listesi ile belirlenen alt sınırı aşmamak kaydıyla kültür balıkçılığı faaliyetlerinin,
f) Ulaşım hatları ile bunların zorunlu yapıları, elektrik iletim hattı/tesisi, içme ve kullanma suyu hattı, atıksu hattı, trafo, haberleşme servisleri, açık otopark ve alanın korunmasına katkı sağlayacak arıtma tesisleri ile faaliyetlerinin özelliği ve alanın coğrafi yapısı gereği başka güzergâhtan geçirilmesi kamu menfaatiyle bağdaşmayan enerji iletim hatlarının,
g) Ulusal güvenlik için zaruret arz eden tesislerin,
ğ) Yöre halkının ihtiyaçlarıyla sınırlı kalmak ve toplam yapılaşması kara alanın %2’sini geçmemek kaydıyla balıkçı barınaklarının,
h) Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin EK-2 listesinde yer alan üretim kapasitesi ile sınırlı kalmak kaydıyla hidroelektrik, rüzgâr ve güneş enerji santrallerinin,
ı) İçme suyu amaçlı baraj ve göletler ile tarımsal sulama amaçlı göletlerin,
i) Alanın doğal yapısıyla uyumlu, beton, asfalt gibi malzemelerin kullanılmadığı açık spor alanları, çadırlı kamp ve karavan ile günübirlik faaliyetlerin, yapılabildiği alanlardır. Alanın ve doğal özelliklerin devamlılığı için halkın bu alanlara erişiminin uygun seviye ve şekilde tutulması esastır.”
ÇED Yönetmeliği Ek-2 Listesinde bahsedilen HES, RES ve GES üretim kapasiteleri,
Md. 41- Kurulu gücü 1-10 MWm olan hidroelektrik enerji santralleri,
42- Türbin sayısı 5 adet ve üzerinde veya kurulu gücü 10 MWm ve üzerinde 50 MWm altında olan rüzgar enerji santralleri
45- Proje alanı 2 hektar ve üzerinde veya kurulu gücü 1 MWe ve üzerinde olan güneş enerji santralleri (çatı ve cephe sistemleri hariç), şeklinde belirtilmektedir.
Sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanlarının ayırt edici özellikleri
Madde 4- Aynı Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin birinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Önceki yönetmeliğin 2.inci fıkrası şöyleydi:
MADDE 9 – (1) Kesin korunacak hassas alanlar veya nitelikli doğal koruma alanlarını etkileyen, bu koruma bölgeleri ile bütünlük gösteren, korumaya katkı sağlayacak, doğal ve kültürel bakımdan uyumlu düşük yoğunlukta faaliyetler, turizm ve yerleşimlere izin veren alanlardır’’ diye ifade edilen fıkrası;
Şu şekilde değiştirilmiştir;
“(1) Sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanları; bölgenin doğal yapısı, ekolojik değerleri, silueti, doğal peyzajı ve benzeri ayırt edici özellikleri göz önünde bulundurularak faaliyetlerin niteliğine ve içeriğine ilişkin Bölge Komisyonu tarafından yapılacak değerlendirmeye göre; kesin korunacak hassas alanlarda ve nitelikli doğal koruma alanlarında izin verilen faaliyetlere ek olarak doğal ve kültürel bakımdan uyumlu düşük yoğunlukta faaliyetlere, tarım ve hayvancılık amaçlı entegre tesislere, hidroelektrik, rüzgâr ve güneş enerji santralleri ile turizm ve yerleşimlere izin verilen alanlardır. Bu alanlarda izin verilen faaliyetler, 7 nci maddenin üçüncü fıkrası ile 8 inci maddenin ikinci fıkrasında yer alan sınırlamalara tabi değildir.”
Değişiklikle ‘’Sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanları’’nın hidroelektrik, rüzgâr ve güneş enerji santralleri ile turizm ve yerleşimlere izin verildiği anlaşılmaktadır.
