Anasayfa / KÖŞE YAZARLARIMIZ tüm yazılar için fotografa tıklayınız / DR. EŞREF ATABEY / Dr. Eşref Atabey’in Yazısı BODRUM’DA PLAJLARA SERİLEN BEYAZ KUMLAR

Dr. Eşref Atabey’in Yazısı BODRUM’DA PLAJLARA SERİLEN BEYAZ KUMLAR

 

BODRUM’DA PLAJLARA SERİLEN BEYAZ KUMLAR

 

  1. EŞREF ATABEY

Jeoloji Yüksek Mühendisi / Tıbbi Jeoloji Uzmanı / Yazar

 

 

Bodrum’da Maldivler sahiline benzetme gibi düşüncelerle bazı otel ve tesislerin plajlara beyaz kumlardan serdikleri bilinmektedir.

 

Muğla Bodrum ilçesi sahillerinde plaja serilen beyaz kumlarla ilgili olarak,

‘’Bodrum’da sahile Maldivler’in sahillerinde bulunan beyaz kum  görüntüsünü vermek isteyen otelin plajına, mermer tozu serildi’’

‘’Bodrum’da bazı işletmelerin sahile beyaz kum döktüğü tespit edildi’’

‘’Bodrum’da skandal! Mermer tozuyla Maldivlere çevirmeye çalıştılar’’

‘’Bodrum’da plajlarında kuvars tozu tehdidi’’

’Sahile serilen beyaz kumdaki korkunç gerçek ortaya çıktı: Yüzde 55’i mermer tozu’’

’Bodrum’da beyaz kum diye plaja serilen mermer tozu kaldırıldı’’

‘’Bodrum’da yeniden ‘beyaz kum’ tartışması’’

‘’Bodrum´da bir otelin daha sahile ‘beyaz kum’ serme girişimi durduruldu’’ gibi basında birçok haber yer almıştır.

 

BODRUM’DA PLAJLARA SERİLEN BEYAZ KUMLAR

 

Bodrum’da Yalıkavak, Gündoğan, Küçükbük, Bitez ile Torba Mahallerinde plaja serilen söz konusu kumlardan Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce 2 adet numunenin alındığı, MTA Genel Müdürlüğü laboratuvarlarında jeokimyasal analizinin yaptırıldığı, benim de analiz sonucunu değerlendirme görüşümün yer aldığı,

’Bodrum’a serilen beyaz kumlar kuvars kumu çıktı’’ gibi haberler 3 Temmuz 2020 tarihli yayın organlarında yer almıştır.

 

Alınan numunelerin aşağıda verilen analiz sonuçları değerlendirildiğinde, bir numunede %85,3, diğer numede ise %92,4 oranında silisyum dioksit, her iki numunede ayrıca alüminyum, kalsiyum, demir, potasyum, magnezyum, mangan ve sodyum oksit, fosfor pentaoksit ve titanyum dioksit eser miktarlarda saptanmıştır.

Bu sonuca göre alınan numunelerin KUVARS KUMU diğer adıyla SİLİSYUM KUMU olduğu ortaya çıkmıştır.

 

 

 

KUVARS / SİLİS KUMU

 

Kuvars kumu yani silis kumu; kuvarsit kayasından öğütülerek elde edilir. Kuvarsit direnci çok yüksek sağlam ve aşındırıcı bir kayaçtır. Bu nedenle çıkarılması ve öğütülmesi oldukça güç ve pahalıdır.

Kuvarsitler silisyum dioksit içeriği yüksek ve demir içeriği %0,4’den az olması durumunda, boya, deterjan, cam ve seramik sanayinde, refrakter (silika tuğla), metalurji (demir ve ferrokrom), inşaat (hafif gazbeton yapı elemanları üretimi) sanayinde çeşitli amaçlarla kullanılmaktadır.

Cam sanayi için %99,6, seramik sanayi için %97-98, porselen sektörü için %97 oranında silisyum dioksit aranır.

Kuvarsit ve kuvars kumu yıllar süren arama ve etütlerden sonra, bulunduğu yerden çok zor şartlarda, emekle çıkartılan ve fabrikalarda işlenerek sanayinin hizmetine sunulan bir maden cevheri bir endüstriyel hammaddedir.

Plaja serilen kumdan alınan numunede kumdaki demir oranı %0,4 olarak saptanmıştır.

Cam, seramik ve porselen sanayide kullanım için silisyum dioksit oranı düşüktür. Sanayide çeşitli alanlarda değerlendirilmesi için demir oranı %0,4’ün altında da olmadığından, fabrikada bu kumlar muhtemelen atık durumuna gelebilmektedir.

Değerlendirilemeyen bu atık kuvars kumları, plajlara serilmek için kullanılıyor olabilir.  Yoksa kuvars kumunun bir maden cevheri olduğu ve üretiminin zorluğu düşünüldüğünde, uygun kalitede olanının plajlarda kullanılması ekonomik yönden kayıp olacaktır.

 

 

PLAJA SERİLEN KUVARS KUMUNUN ETKİSİ

 

Dışarıdan kum getirtilerek plajlara serilmesi başta insan sağlığına olumsuz etkisi nedeniyle sakıncalıdır. Kuvars öğütme fabrikalardan temin edilen ve plajlara serilen öğütülmüş kuvars kumu ya da silis kumu yıkanmış ve tozdan arındırılmış olmadığından, içerisinde 0,1 ile 5 mikron arasında küçük boyutlu tozlar bulunur ve bu tozlar özellikle çocuklar için büyük sağlık riski oluşturacaktır.

Çapı 10 µm’den büyük olan tozların hemen tamamı solunum sistemi tarafından tutulur ve akciğerlere ulaşması önlenir. 0,1 mikrondan küçük tozlar akciğere girer, ancak öksürükle geri atılır. 0,1 ile 5 mikron arası boyuttaki tozlar akciğerlerde kalırlar; zararlı olan bu boyuttaki tozlardır.

0,1 ile 5 mikron arası boyutlu kuvars kumu tozlarının solunmasıyla, bir pnömokonyoz türü olan, silikozis denilen hastalık yapmaktadır. Akciğerlerde harabiyet oluşturarak fibrozise yol açabilir. Bu kumlar üzerinde zaman geçirenler, özellikle çocuklar etkilenebilirler.

 

 

 

MERMER TOZU

 

Mermer tozu en küçük boyutta mermer atıklarıdır. Mermer tozları, mermer işleme tesislerinde blokların ve plakaların kesilmesi esnasında açığa çıkan ve büyük çoğunluğu 1 mm’nin altında olan mermer tanecikleridir.

Mermer tozunun tane boyutunun %90’ının 56 mikron altında olduğu saptanmıştır. Mermer tozu inert, yani akciğerlerde bir zarara yol açmayan toz olarak kabul edilmektedir.

Mermer tozu inerttir; dolayısıyla akciğerlerde zarara yol açmaz; bilgisi doğru olmamaktadır.

Çünkü, mermer tanımına göre; kesilip, parlatılabilen her tür kayaç ticari anlamda mermerdir. Bunlar arasında serpantin, peridotit, dünit gibi kanserojen krizotil asbest içeren kayaçlar da, kanserojen eriyonit içeren sert tüfler de, silikozis nedeni silisyum dioksit içeren granit kayası, kanserojen radyoaktif olan ignimbrit kayası da vardır.

Dolayısıyla bu kayaçların tozlarına inert diyemeyiz. İnert kabul edilen mermer tozu, kireçtaşı ve jeolojik anlamda mermer yani rekristalize kireçtaşı tozudur. Bu ayrım önemlidir.

Jeolojik tanıma göre mermer denilen kayaç, kireçtaşlarının milyonlarca yıl yüksek basınç ve sıcaklık altında erimesi ve yeniden kristallenmesiyle oluşur.

Kalsiyum karbonat bileşimli olup, asidik ortamlarda erir. Plajlara serilen beyaz mermer tozundan söz edilirken, jeolojik anlamda mermer tozu anlaşılmalıdır.

 

 

 

MERMER TOZU ETKİSİ

 

Plaja serilen mermer tozu yağmurlarla asidik ortamda erir ve deniz suyuna karışır. Doğal plaj kumunun tabanında bir karbonat katman oluşturur. Suyun pH dengesini değiştirir.

Denize karışan kireçli toz, alg, su yosunları ve diğer bitkilere zarar verebilir. Mermer tozu algler ve deniz yosunlarının stomalarını kapatır. Bitkinin yüzeyinde karbonat bir kabuk oluşturabilir.

Mermer tozundan kaynaklı kil boyutundaki malzeme balıkların solungaçlarına yapışarak, oksijensiz kalmaları ve ölmelerine neden olacaktır.

Mermer tozunun tane özelliği olmadığından plaj kumunun niteliğini bozar.

Plaja serilen kuvars kumu ve mermer tozu güneş ışığını yansıttıklarından, doğal plaj kumuna göre ısıyı bünyelerinde tutmaz.  Ayrıca tozları vücuda yapışır.

 

DOĞAL PLAJ KUMLARININ SİLİKOZİS YAPMA TEHLİKESİ VAR MIDIR?

 

Doğal plaj kumları %60-90 oranında silisyum dioksitten oluşur.

Doğal plaj kumlarının silikozis yapma riski var mıdır? Sorusuna verilecek cevap bir risk oluşturmadığı yönündedir.

Çünkü doğal plaj kumları yıllar boyunca kıyıda dalgalarla işlenir, boyutlandırılır ve yıkanarak içindeki tozlardan arındırılır.

Plaj kumlarının tane boyutlarının genellikle 10 µm’den büyük oluşu ve üzerinde kısa süreli zaman geçirilmesi maruziyet riskini azaltmaktadır. Ancak her zaman bir risk ihtimalini göz ardı etmemek gerekiyor.

 

MALDİVLER

 

Bodrum’da sahile, Maldivler’in sahillerinde bulunan beyaz kum  görüntüsü verilmek istenen Maldivler sahili ve kumlarının özelliğinden kısaca bahsedeceğim. Maldivler Hint Okyanusu’nda 1200 adadan oluşan bir devlettir. Küresel iklim değişiklikleri yüzünden yüzyıl içerisinde sular altında kalacağı öngörülmektedir.

Maldivlerin tropik sahillerini bu kadar sakin ve iyi korunmuş kılan, önlerinde büyüyen ve her bir tanesi canlı bir resif organizmasının iskelet kalıntısı olan beyaz kumları üretirken onu dalgalardan ve akıntılardan koruyan mercan resifleridir.

Maldivler’in başkenti Male çevresindeki resiflerin neredeyse tamamı, mercanlar inşaat için çıkarılmıştır. 1987 ve 1991’de ada sular altında kalmıştır. Çünkü onu fırtına dalgalarından koruyacak resifler yok olmuştur.

Yer altı suyu tuzla kirlenmiştir. Bu felaketin ardından Japon Hükümeti, Maldivler’e tuzlu su girişinin önlenmesi için Maldivler çevresinde deniz savunması yapılmasına yardım etmiştir.

Şimdi neredeyse hiç doğal kıyı şeridi kalmamıştır. Japonya’dan dökülen ve gönderilen devasa beton dörtayaklılardan oluşan bir duvar adayı çevrelemektedir.

 

 

 

MALDİVLER ÖLÜYOR

 

Mercanlar öldüğünde, kumsal iki kez darbe alır.

Birincisi, onları üreten hayvanlar ve bitkiler ortadan kalktıkça yeni kum oluşumu azalır.

İkinci olarak, ölü mercan resif iskeleti dalgaların ve bakteri, alg, mantar, istiridye, solucanlar ve balıklar kadar çeşitli organizmaların saldırıları altında parçalandıkça, kıyı şeridindeki aşındırıcı dalga kuvvetleri dramatik bir şekilde artmaktadır. Mercanlar öldüğünde, sonunda sahil de ölür.

 

 

PLAJA SERİLEN BEYAZ KUMLARI MALDİVLERE BENZETME

 

Maldivlere benzetmek için, Bodrum sahillerine beyaz kumlar sermek, sadece beyaz rengiyle benzetmedir. Kumun özellikleri ve işlevi yönünden bir benzerlik kurulamaz.

Maldivler plajları doğal oluşumdur. Binlerce-milyonlarca yıldan bu yana mercanlardan taşınan organik kökenli malzemenin sahilde dalgalarla işlenmesi,  kum tanelerinin yıkanması ve boyutlandırılmasıyla sedimanter, jeolojik süreçlerle oluşmuştur.

Oysa Bodrum sahillerine serilen kumlar, Maldivlerdeki gibi resifal organik kökenli ve doğal olmayıp, dalgalarla işlenmemiş, tane boyutlandırılması olmayan, mikron boyutunda mermer tozu, silis tozu barındıran suni bir malzemedir.

İklim değişikliğinin etkileri, mercan kumlarının alınması ve diğer tahribatlarla Maldiv sahilleri hasta ve ölmek üzeredir.

Bodrum sahilleri de yapılaşma gibi insan aktiviteleri ile tahrip edilmiş ve eski doğal özelliği kaybolmuştur.

Her yerin kendine has doğal özelliği ve önemi vardır. Önemini arttırmak için bir yerlere benzetme yapmanın bir anlamı bulunmamaktadır.

Maldivlere benzetmek için Bodrum’da plajlara kuvars kumu ve mermer tozu sermenin hiçbir anlamı bulunmamaktadır. Dışarıdan getirtilerek plajlara serilen kumlar, doğal plaj kumları gibi dalgalarla işlenmediğinden ve yıkanmadığından, tozları sağlık riski oluşturabilecektir.

 

KAYNAKLAR

 

Eşref Atabey. 2018.  Çocuk oyun alanları ve kum havuzlarında kullanılan kumlar sağlıklı     mı? Herkese Bilim Teknoloji Dergisi, 28 Eylül 2018, sayı: 131.

Eşref Atabey. 2020. Plajlardaki tehlike (https://www.bodrumguncelhaber.com/plajlardaki-tehlike-2/).

Thomas J. Goreau, Wolf Hilbertz, ve A. Azeez A. Hakeem. 2004. Maldives Shorelines: Growing A Beach.

 

 

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

x

Check Also

DR. EŞREF ATABEY’İN YAZISI : SU HAKKI

YAZARIN DİĞER YAZILARI İÇİN  https://www.bodrumguncelhaber.com/author/atabey/     SU HAKKI   EŞREF ATABEY ...